آخرین نوآوریها در صنعت آبزیان جهان برگرفته از بخش Innovations مجله INFOFIFH International شماره 3 سال 2026
ترجمه : خانم دکتر زینب خدایی کارشناس همکار اتحادیه
فناوری فیلم نازک، کارایی اکسیژن را در آبزیپروری افزایش میدهد
یک شرکت ژاپنی به نام Bubbletank Co. Ltd. سامانه اکسیژنرسانی با فناوری فیلم نازک را توسعه داده است که برای بهبود کارایی اکسیژن محلول در آبزیپروری طراحی شده است. این فناوری که تحت رهبری بنیانگذار شرکت، Tetsuhiko Fujisato توسعه یافته، با توجه به تلاش تولیدکنندگان برای یافتن راهکارهای هوادهی کارآمدتر، مورد توجه قرار گرفته است.
برخلاف سامانههای متداول که برای حل کردن اکسیژن در زیر آب به حبابها متکی هستند، روش Bubbletank در فرآیند اکسیژنرسانی، آب را به یک لایه نازک تبدیل میکند. این امر موجب میشود اکسیژن با کارایی بیشتری در آب حل شود و همزمان آزادسازی نیتروژن محلول را نیز تسهیل کند؛ نیتروژنی که در غیر این صورت میتواند جذب اکسیژن را محدود کند.
به گفته شرکت، این سامانه میتواند زمانی که گاز اکسیژن به آب کماکسیژن تزریق میشود، بیش از ۸۰ درصد اکسیژن تأمینشده را تنها در یک عبور در آب حل کند. این فناوری برای عملیات آبزیپروری متراکم مانند پرورش میگو، تولید متراکم ماهی، مراکز تکثیر و سیستمهای بازچرخانی آبزیپروری مناسب است.
بهبود کارایی انتقال اکسیژن میتواند به کاهش هزینههای عملیاتی کمک کند، زیرا سامانههای هوادهی و تأمین اکسیژن در مزارع متراکم آبزیپروری معمولاً ۳۰ تا ۶۰ درصد مصرف برق را به خود اختصاص میدهند. این شرکت در حال گسترش سبد ثبت اختراعات خود در سطح بینالمللی است تا این فناوری را بهعنوان نسل جدید راهکارهای اکسیژنرسانی برای بخش آبزیپروری معرفی کند.
از ضایعات پوسته تا محصولات ارزشمند کیتوسان
پژوهشگران جنوب چین فناوریای را توسعه دادهاند که ضایعات پوسته میگو و خرچنگ را به مواد ارزشمند مبتنی بر کیتوسان تبدیل میکند؛ موادی که در نگهداری مواد غذایی، آبزیپروری و تصفیه فاضلاب کاربرد دارند.
این نوآوری توسط یک گروه پژوهشی در Lingnan Normal University واقع در Zhanjiang، استان Guangdong توسعه یافته است. در این فرآیند، کیتین از پوسته سختپوستان استخراج شده و از طریق فرآیند دیاستیلاسیون به کیتوسان تبدیل میشود. کیتوسان یک پلیمر طبیعی زیستتخریبپذیر است که به دلیل خواص ضدمیکروبی و توانایی اتصال به مواد مختلف شناخته شده و برای طیف گستردهای از کاربردهای صنعتی و زیستمحیطی مناسب است.
پژوهشگران با استفاده از کیتوسان بهعنوان ماده اصلی، محصولاتی از جمله پوششهای نگهدارنده مواد غذایی، عوامل کنترل بیماری میگو و مواد جاذب برای تصفیه فاضلاب آبزیپروری توسعه دادهاند. این فناوری از تکنیکهایی نظیر پوششدهی، اتصال عرضی و ریزکپسولهسازی برای افزایش عملکرد مواد بهره میبرد.
آزمایشها نشان داد که پوششهای مبتنی بر کیتوسان میتوانند بیش از ۸۰ درصد عوامل بیماریزای رایج را مهار کرده و در عین حال از کاهش رطوبت و مواد مغذی جلوگیری کنند؛ موضوعی که عمر نگهداری برخی میوهها و سبزیجات را دو تا سه برابر افزایش میدهد. در آبزیپروری نیز ترکیبات کیتوسان میتوانند به کنترل عوامل بیماریزایی مانند Vibrio parahaemolyticus کمک کرده و نرخ بقاء میگو را بهبود بخشند. این فناوری با تبدیل ضایعات فرآوری محصولات دریایی به مواد کاربردی، رویکردی چرخشی ارائه میدهد که ضمن کاهش اثرات زیستمحیطی، ارزش افزوده بیشتری برای صنعت غذاهای دریایی ایجاد میکند.
ریزجلبکها فراتر از خوراک؛ ورود به غذا و بستهبندی
یک ابتکار پژوهشی اروپایی در حال بررسی ظرفیت ریزجلبکها بهعنوان مواد اولیه پایدار برای خوراک آبزیان، ترکیبات غذایی و بستهبندیهای زیستتخریبپذیر است.
این پروژه که با نام MULTIPLY شناخته میشود و تحت برنامه Horizon Europe تأمین مالی شده است، مؤسسات تحقیقاتی و شرکای صنعتی را برای توسعه فناوریهای کشت و فرآوری ریزجلبکها در مقیاس تجاری گرد هم آورده است. پژوهشگران بر گونههایی مانند Arthrospira (اسپیرولینا)، Tetraselmis، Nannochloropsis و Chromochloris zofingiensis تمرکز دارند که به دلیل ارزش غذایی بالا و ترکیبات زیستفعال شناخته میشوند.
هدف این پروژه تولید طیف متنوعی از محصولات مبتنی بر جلبک شامل مواد اولیه خوراک، ترکیبات غذایی و مواد بستهبندی زیستی است. دانشمندان همچنین در حال بهبود کارایی تولید و روشهای فرآوری برای پشتیبانی از تولید در مقیاس بزرگ هستند.
این ابتکار با توسعه فناوریهای مبتنی بر ریزجلبکها، در پی کاهش وابستگی به منابع متداول کشاورزی و مواد مبتنی بر سوختهای فسیلی و همچنین حمایت از توسعه صنایع زیستی پایدارتر است.
خوراک عملکردی جدید، مقاومت ماهی سیبس را در برابر بیماری افزایش میدهد
شرکت تولیدکننده خوراک آبزیان BioMar خوراک عملکردی جدیدی را معرفی کرده است که برای حمایت از سلامت سیبس اروپایی (Dicentrarchus labrax) و کاهش تلفات ناشی از عفونتهای باکتریایی در آبزیپروری طراحی شده است.
این خوراک که تحت برند SmartCare Defence عرضه میشود، برای استفاده در دورههایی در نظر گرفته شده که مزارع با فشار بالای بیماری مواجه هستند. عوامل بیماریزایی باکتریایی مانند Vibrio، Photobacterium و Aeromonas از رایجترین دلایل شیوع بیماری در پرورش سیباس به شمار میروند، بهویژه در سیستمهای تولیدی مدیترانهای که شرایط محیطی میتواند رشد باکتریها را تسهیل کند.
فرمولاسیون این خوراک شامل ترکیبی از مواد عملکردی و ریزمغذیهاست که با هدف تقویت سازوکارهای دفاعی طبیعی ماهی به کار گرفته شدهاند. به گفته شرکت، این خوراک از سلامت روده حمایت میکند، مقاومت در برابر استرس را افزایش میدهد و به ماهی کمک میکند بهتر در برابر چالشهای باکتریایی مقاومت کند. این رویکرد به جای تمرکز بر درمان پس از وقوع بیماری، بر پیشگیری و مدیریت کلی سلامت تأکید دارد.
این محصول حاصل چندین سال تحقیق و آزمایش است و در شرایط آزمایشی و تجاری مورد ارزیابی قرار گرفته است. BioMar اعلام کرده است که این خوراک، نرخ بقاء ماهیان در معرض عوامل بیماریزای باکتریایی را افزایش داده است.
این شرکت تأکید میکند که خوراک جدید برای تکمیل راهبردهای موجود مدیریت سلامت از جمله واکسیناسیون، امنیت زیستی و مدیریت مناسب مزارع طراحی شده و به تولید پایدارتر و مقاومتر سیبس کمک میکند.
راهاندازی Tilapia Hub برای ترویج شیوههای بهتر پرورش
سازمان Food Animal Initiative (FAI) که بر بهبود رفاه حیوانات مزرعه و توسعه سامانههای غذایی پایدار تمرکز دارد، یک پلتفرم دیجیتال با هدف تقویت استانداردهای رفاهی در آبزیپروری تیلاپیا راهاندازی کرده است. این پلتفرم که با نام Tilapia Hub شناخته میشود، منابع آموزشی، راهنماییهای فنی و ابزارهای کاربردی را برای کمک به پرورشدهندگان در ادغام ملاحظات رفاهی در مدیریت روزانه مزارع ارائه میدهد.
Tilapia Hub مجموعهای از ماژولهای آموزشی آنلاین، راهنماهای مدیریت مزرعه و ابزارهای ارزیابی رفاه را در اختیار تولیدکنندگان تیلاپیا و سایر ذینفعان زنجیره تأمین آبزیپروری قرار میدهد. از طریق این پلتفرم، پرورشدهندگان میتوانند به اطلاعات مربوط به شاخصهای کلیدی رفاه از جمله سلامت ماهی، تغذیه، کیفیت آب و روشهای جابهجایی دسترسی داشته باشند. این سامانه همچنین ابزارهای دیجیتالی را شامل میشود که امکان پایش شرایط مزرعه و ارزیابی شیوههای مدیریتی را بر اساس شاخصهای علمی رفاه فراهم میکند.
هدف این ابتکار، دسترسپذیرتر کردن راهنماییهای رفاهی برای تولیدکنندگان، بهویژه در مناطقی است که پرورش تیلاپیا نقش مهمی در تولید غذا و معیشت دارد. این پلتفرم از طریق ترویج شیوههای مدیریتی بهتر، به دنبال حمایت از ذخایر سالمتر ماهی و تولید پایدارتر آبزیپروری است.
این پلتفرم مکمل تلاشهای جاری مانند پروژه Tilapia Welfare Egypt است؛ پروژهای مشترک میان FAI و شرکای صنعتی که ابزارهای ارزیابی رفاه و برنامههای آموزشی را برای پرورشدهندگان معرفی کرده است. به گفته شرکای این پروژه، این اقدامات تاکنون شرایط رفاهی بیش از ۲۶۰ میلیون قطعه تیلاپیای نیل (Oreochromis niloticus) پرورشی را بهبود دادهاند که معادل حدود ۱۰ درصد از تولید تیلاپیای مصر است.
با ادامه رشد پرورش تیلاپیا در جهان، انتظار میرود ابتکاراتی مانند Tilapia Hub نقش فزایندهای در ترویج تولید مسئولانه و بهبود رفاه ماهیان در این بخش ایفا کنند.
فیله قزلآلای رنگینکمان غنیتر از سالمون در امگا-۳
پژوهش جدیدی از مؤسسه تحقیقات غذایی نروژ، Nofima، نشان میدهد که قزلآلای رنگینکمان پرورشی ممکن است در مقایسه با سالمون آتلانتیک، هنگام دریافت جیرههای غذایی یکسان، مقادیر بیشتری از اسیدهای چرب مفید امگا-۳ را در فیله خود حفظ کند.
این مطالعه بررسی کرده است که سطوح مختلف امگا-۳ غذایی چگونه بر رشد، سلامت و ترکیب فیله قزلآلای رنگینکمان تأثیر میگذارد. آزمایشهای تغذیهای در قفسهای دریایی تجاری در سواحل غربی نروژ انجام شد و ماهیان جیرههایی با سطوح استاندارد یا بالاتر از اسیدهای چرب امگا-۳ دریایی مانند EPA و DHA دریافت کردند.
نتایج نشان داد که قزلآلای رنگینکمان تحت شرایط تغذیهای مشابه، امگا-۳ بیشتری نسبت به سالمون در فیله خود ذخیره میکند. ماهیانی که جیرههای غنیتر از امگا-۳ دریافت کردند، فیلههایی با غلظتهای بالاتر این اسیدهای چرب تولید کردند که به دلیل مزایای تغذیهای برای مصرفکنندگان ارزشمند هستند.
با این حال، پژوهشگران دریافتند که افزایش میزان امگا-۳ در خوراک قزلآلا تأثیر قابلتوجهی بر عملکرد رشد، بقاء یا سلامت کلی ماهیان در طول دوره آزمایش نداشته است.
این یافتهها تفاوتهای زیستی میان دو گونه را برجسته میکند و نشان میدهد که برای استفاده کارآمدتر از منابع دریایی در آبزیپروری، ممکن است لازم باشد فرمولاسیون خوراک برای قزلآلای رنگینکمان و سالمون با دقت بیشتری تنظیم شود.
برنامه جدید استارتاپی برای پیشبرد نوآوری آبزیپروری در کانادای آتلانتیک
یک ابتکار جدید در منطقه آتلانتیک کانادا با هدف حمایت از توسعه فناوریهای نوآورانه در بخش آبزیپروری و از طریق ارتباط دادن شرکتهای نوپا با شرکای صنعتی و سرمایهگذاران راهاندازی شده است.
این برنامه از طریق همکاری میان شرکت سرمایهگذاری و شتابدهنده آبزیپروری Hatch Blue و سازمان منطقهای Oceans Advance اجرا میشود. هدف آن کمک به استارتاپها برای بهبود مدلهای کسبوکار، دسترسی به دانش فنی و تسریع تجاریسازی راهکارهای جدید آبزیپروری است.
این ابتکار بر نوآوریهای سراسر زنجیره ارزش آبزیپروری تمرکز خواهد داشت؛ از جمله فناوریهای خوراک، سلامت آبزیان، ابزارهای دیجیتال و زیستفناوری دریایی. شرکتهای منتخب در یک برنامه شتابدهی شرکت خواهند کرد که شامل مشاوره تخصصی، فرصتهای شبکهسازی و راهنمایی برای جذب سرمایه است.
این برنامه با حمایت از شرکتهای فناور نوظهور، در پی تقویت اکوسیستم نوآوری آبزیپروری در کانادای آتلانتیک و کمک به تولید کارآمدتر و پایدارتر محصولات دریایی است.
