نکات مهم صنعت آبزیان برگرفته از INFOFISH International شماره 4 سال 2026
ترجمه توسط دکتر زینب خدایی کارشناس همکار اتحادیه
- آبزیپروری
راه اندازی ابتکار جهانی برای پیشبرد صنعت گیاهاندریایی
جهانی – سازمانهای بینالمللی، مؤسسات پژوهشی و ذینفعان صنعت، ابتکار جهانی «توسعه گیاهان دریایی »را با هدف شتاببخشی به حفاظت، احیا و مدیریت پایدار اکوسیستمهای گیاهان دریایی تا سال ۲۰۳۰ آغاز کردهاند.
این ابتکار به دنبال ارتقای شناخت بیشتر گیاهان دریایی به عنوان یک مؤلفه مهم از سلامت اقیانوسها، تابآوری اقلیمی و توسعه اقتصاد آبی پایدار است. اکوسیستمهای گیاه دریایی طیف وسیعی از خدمات اکوسیستمی از جمله گردش کربن، پشتیبانی از تنوع زیستی و حفاظت ساحلی را ارائه میدهند و در عین حال مواد اولیه غذایی، خوراک دامی، محرکهای زیستی و سایر محصولات پایه زیستی را تأمین میکنند.
ابتکار پیشرفت گیاهان دریایی اهدافی را پیشنهاد میکند که حفاظت و احیای زیستگاههای گیاه دریایی وحشی، شیوههای مدیریت پایدار و افزایش تأمین مالی برای فعالیتهای مرتبط با گیاهان دریایی را پوشش میدهد. این ابتکار با چارچوبهای بینالمللی از جمله چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال، توافقنامه پاریس و دهه سازمان ملل متحد برای احیای اکوسیستمها و علوم اقیانوسی همسو است.
ذینفعان درگیر در این ابتکار بر نیاز به حمایتهای سیاسی قویتر، تحقیقات علمی و سرمایهگذاری برای آزادسازی پتانسیل کامل منابع جلبک دریایی تأکید میکنند. این ابتکار همچنین بر نقش کشت گیاه دریایی در حمایت از معیشت ساحلی، تطابق با تغییرات اقلیمی و حفاظت از تنوع زیستی تأکید میورزد.
با استمرار رشد علاقه جهانی به راهکارهای اقتصاد آبی، بخش گیاهان دریایی بیش از پیش به عنوان یک ایفاگر نقش مهم در سیستمهای غذایی پایدار، احیای اکوسیستم و توسعه اقتصادی بر پایه اقیانوس شناخته میشود.
بلژیک: نخستین تولیدکننده خوراک آبزیان در بلژیک با دریافت گواهی BAP، آبزیپروری مسئولانه را تقویت میکند
شرکت برن آکوا، تأمینکننده خوراک ماهی و میگو برای مراکز تکثیر و پرورش ماهی، پس از دریافت گواهینامه کارخانه خوراک خود در اولن، به اولین تولیدکننده بلژیکی تبدیل شد که گواهینامه «بهترین شیوههای آبزیپروری (BAP)» را دریافت میکند.
این شرکت از رویکردهای تغذیهای پیشرفته و فناوریهای ساخت خوراک برای حمایت از مراحل اولیه رشد گونههای آبزی استفاده میکند. محصولات خوراکی آن برای برآورده کردن نیازهای تغذیهای خاص ماهی و میگو طراحی شدهاند و در عین حال از عملکرد حیوان و کارایی خوراک پشتیبانی میکنند.
تحلیلگران صنعت خاطرنشان میکنند که گواهیدهی خوراک با توجه به تلاش خریداران و تولیدکنندگان برای شفافیت بیشتر و اطمینان از شیوههای تولید مسئولانه، اهمیت فزایندهای پیدا کرده است. کارخانههای تولید خوراک نقش کلیدی در زنجیرههای تأمین آبزیپروری ایفا میکنند و بر پایداری، کیفیت محصول و ردگیریپذیری تأثیر میگذارند.
با ادامه گسترش الزامات گواهیدهی در سطح جهانی، انتظار میرود تولید مسئولانه خوراک و زنجیرههای تأمین بهطور مستقل تأییدشده، همچنان عوامل مهمی در حمایت از توسعه پایدار آبزیپروری باقی بمانند.
آفریقا: رشد آبزیپروری ممکن است شکاف تأمین غذاهای آبزی آفریقا را جبران نکند
رشد سریع آبزیپروری به افزایش تولید غذاهای آبزی در سراسر آفریقا کمک میکند، اما انتظار میرود تقاضا همچنان از عرضه پیشی بگیرد که این امر نیاز به سرمایهگذاری بیشتر در توسعه پایدار آبزیپروری را برجسته میسازد.
بر اساس ارزیابی منطقهای اخیر سازمان فاو (FAO)، پیشبینی میشود تولید جانوران آبزی آفریقا تا سال ۲۰۳۴ حدود ۱۳ درصد افزایش یابد. با این حال، انتظار میرود رشد جمعیت، شهرنشینی و افزایش درآمدها تقاضا را با سرعتی حتی سریعتر رشد دهند و در نتیجه شکاف عرضه عمیقتر شود.
آبزیپروری به سریعترین بخش در حال رشد صید این قاره تبدیل شده است و حدود ۱۸ درصد از تولید جانوران آبزی را به خود اختصاص میدهد. مصر همچنان پیشگام تولید است و پس از آن نیجریه، غنا، اوگاندا و زامبیا قرار دارند. با وجود این پیشرفتها، سرانه دسترسی به غذاهای آبزی در آفریقا همچنان پایینترین میزان در سطح جهانی است و حدود یکسوم از عرضه منطقهای همچنان از طریق واردات تأمین میشود.
این گزارش بر لزوم گسترش آبزیپروری پایدار از طریق افزایش سرمایهگذاری، بهبود دسترسی به بچه ماهی/میگو و خوراک باکیفیت، زنجیرههای ارزش قویتر و سیاستهای حمایتی تأکید میکند. ارتقای بهرهوری در عین حفاظت از منابع طبیعی برای بهبود امنیت غذایی، تغذیه و معیشت در سراسر این قاره ضروری خواهد بود.
با استمرار افزایش تقاضا برای غذاهای آبزی، انتظار میرود آبزیپروری پایدار نقش بسیار مهمی در کاهش شکاف عرضه آفریقا و تقویت تابآوری سیستمهای غذایی منطقهای ایفا کند.
- صید و صیادی
غرب و مرکز اقیانوس آرام: بهبود پایش، مبارزه با صید غیرقانونی، گزارشنشده و تنظیمنشده در صید ماهی تون اقیانوس آرام را تقویت میکند
بر اساس ارزیابیهای اخیر از صید ماهی تون در منطقه، بهبود سیستمهای پایش، نظارت و گزارشدهی به تقویت تلاشها برای مقابله با صید غیرقانونی، گزارشنشده و بیرویه (IUU) در غرب و مرکز اقیانوس آرام (WCPO) کمک میکند.
منطقه WCPO میزبان بزرگترین صنعت صید ماهی تن در جهان است و همچنان منبعی مهم برای تأمین ماهی تن بازارهای جهانی به شمار میرود. تحلیلهای اخیرنشان میدهد که تقویت برنامههای حضور ناظران، سیستمهای پایش شناورها، الزامات گزارشدهی و همکاریهای منطقهای، به افزایش شفافیت و پاسخگویی در این صنعت صیدی کمک کرده است.
سازمانهای منطقهای از جمله آژانس صید مجمع جزایر (FFA)، طرفهای معاهده ناورو و کمیسیون صید غرب و مرکز اقیانوس آرام، اقدامات پایش و نظارت را در سالهای اخیر گسترش دادهاند. این تلاشها شامل پایش الکترونیکی، بازرسی در دریا، برنامههای جمعآوری دادهها و عملیات نظارتی هماهنگشده است.
برای مدیریت صید و حفظ اعتماد به IUU ذینفعان صنعت خاطرنشان میکنند که ارزیابیهای دقیق برای مدیریت مؤثر و حفظ اعتماد به محصولات ماهی تون اقیانوس آرام حائز اهمیت است. انتظار میرود سرمایهگذاری مداوم در سیستمهای پایش، کنترل و نظارت همچنان یک اولویت باقی بماند، زیرا این منطقه برای تضمین پایداری و سلامت صید ماهی تونان خود تلاش میکند.
دریای سیاه: رویکرد اکوسیستمی صید در دریای سیاه قوت میگیرد
مدیران و دانشمندان حوزه صید بهطور فزایندهای در حال ترویج «مدیریت صید مبتنی بر اکوسیستم» (EBFM) بهعنوان رویکردی مهم برای ارتقای پایداری و تابآوری صید در دریای سیاه هستند. این رویکرد نهتنها ذخایر ماهیان، بلکه زیستگاهها، شرایط محیطی و تأثیرات فعالیتهای انسانی بر اکوسیستمهای دریایی را نیز مد نظر قرار میدهد.
ابتکارات منطقهای تحت کمیسیون عمومی صید برای مدیترانه (GFCM)، به ویژه برنامه BlackSea4Fish، از اجرای مدیریت مبتنی بر اکوسیستم از طریق تحقیقات علمی، ارزیابی ذخایر و افزایش همکاریهای منطقهای حمایت کردهاند.
تلاشهای اخیر همچنین بر تقویت سیستمهای پایش و نظارت، از جمله استفاده از سیستمهای پایش شناور (VMS)، جمعآوری دادههای بهبودیافته و ابزارهای گزارشدهی الکترونیکی متمرکز شده است. این فناوریها اطلاعات بهتری درباره فعالیتهای صیادی در اختیار مدیران صید قرار میدهند، از اقدامات قانونی پشتیبانی میکنند و به مدیریت مؤثرتر صید کمک مینمایند.
اسپانیا آموزش MCS در مالاگا
رویکرد اکوسیستمی اذعان دارد که عواملی مانند تخریب زیستگاه، تغییرات اقلیمی، کاهش تنوع زیستی و فشار صیادی میتوانند بر سلامت ذخایر ماهی و اکوسیستمهای دریایی تأثیر بگذارند. بنابراین ادغام ملاحظات محیطی در تصمیمگیریهای مدیریت صید به عنوان امری حیاتی برای پایداری بلندمدت در نظر گرفته میشود.
ذینفعان قید میکنند که سیستمهای پایش قویتر، توصیههای علمی و همکاری میان کشورها میتواند به ذخایر ماهی سالمتر، حفاظت بهتر از تنوع زیستی و صید تابآورتر کمک کند. با ادامه تقویت حکمرانی صید توسط کشورهای دریای سیاه، انتظار میرود مدیریت مبتنی بر اکوسیستم نقش پررنگتری در حمایت از صید پایدار و معیشت ساحلی ایفا کند.
پاپوآ گینه نو: النینو و الزامات بازار، چالشهایی را برای صید پاپوآ گینه نو ایجاد میکنند
به گفته جلتا وونگ، وزیر صید و منابع دریایی، تغییر شرایط اقیانوسی مرتبط با النینو و الزامات روزافزون سختگیرانه صادراتی ممکن است چالشهای جدیدی را برای بخشهای صید و آبزیپروری پاپوآ گینه نو ایجاد کند.
دمای گرمتر آب اقیانوس مرتبط با النینو ممکن است الگوهای مهاجرت ماهی تونان را در غرب و مرکز اقیانوس آرام تغییر دهد و پتانسیل تأثیرگذاری بر صید محلی، فرصتهای صادراتی و درآمدهای ملی را داشته باشد. تغییر در شرایط اقیانوسی همچنین میتواند باعث اختلال در فرارفت مواد مغذی شده و بر بهرهوری اکوسیستمهای دریایی تأثیر بگذارد که منجر به کاهش صید ماهی تون و تحت تأثیر قرار گرفتن امنیت غذایی میشود.
وزیر یادآور شد که شرایط خشکسالی طولانیمدت میتواند بر فعالیتهای آبزیپروری آبهای داخلی نیز با کاهش سطح آب رودخانهها و دریاچههای مورد استفاده برای پرورش ماهی تأثیر بگذارد. کاهش دسترسی به آب ممکن است منجر به کاهش تولید ماهی و افزایش هزینههای عملیاتی برای پرورشدهندگان شود. تأثیرات مرتبط با اقلیم بر کشاورزی نیز میتواند دسترسی و قیمت خوراک ماهی را تحت تأثیر قرار دهد.
در عین حال، الزامات سختگیرانهتر اتحادیه اروپا برای واردات ماهی تون، هم چالشها و هم فرصتهایی را برای پاپوآ گینه نو و منطقه وسیعتر اقیانوس آرام ایجاد میکند. انطباق با این استانداردها ممکن است نیازمند سرمایهگذاریهای اضافی توسط تأمینکنندگان، به ویژه فعالان کوچکتر باشد، اما میتواند دسترسی به بازارهای صادراتی ممتاز را بهبود بخشد و شیوههای صیادی پایدارتر را تشویق کند.
آقای جلتا وونگ، وزیر صید و منابع دریایی در پاپوآ گینه نو
ماهی تون همچنان یکی از مهمترین منابع صیادی پاپوآ گینه نو محسوب میشود و طبق گزارشها، سالانه بیش از ۵۰۰ هزار تن از آن در منطقه انحصاری اقتصادی این کشور صید میشود. این بخش به درآمدهای صادراتی، فعالیتهای فرآوری و اشتغالزایی کمک میکند و اتحادیه اروپا نیز همچنان بازاری مهم برای محصولات ماهی تن پاپوآ گینه نو به شمار میرود.
با ادامه تحول تغییرات اقلیمی و الزامات بازار، انتظار میرود مقامات صیدی تأکید بیشتری بر مدیریت تطبیقی، پایداری و تابآوری در بخشهای صید و آبزیپروری داشته باشند.
- بازارها/ بازاریابی
اندونزی مجدداً مجوز صادرات حاصل از آبزیپروری به اتحادیه اروپا را به دست آورد
اندونزی پس از بازگشت به فهرست کشورهای ثالث مجاز در اتحادیه اروپا بر اساس مقررات اجرایی کمیسیون (EU) 2026/1189، مجدداً تأییدیه صادرات محصولات آبزیپروری به اتحادیه اروپا را به دست آورده است. این تصمیم دسترسی محصولات ماهی پرورشی اندونزی را به یکی از بزرگترین بازارهای غذاهای دریایی جهان، پس از آنکه قبلاً از این فهرست حذف شده بود، مجدداً امکانپذیر میسازد.
این بازگشت پس از انجام یک سری مباحثات فنی و تعاملات دیپلماتیک میان وزارت امور دریایی و صید اندونزی (MMAF) و کمیسیون اروپا حاصل شده است. به گفته مقامات اندونزیایی، این روند شامل اثبات انطباق با الزامات و استانداردهای ایمنی غذایی و کیفیت اتحادیه اروپا جهت تضمین دسترسی پایدار و مداوم به بازار برای محصولات آبزیپروری کشور بوده است.
اتحادیه اروپا پنجمین مقصد بزرگ صادراتی اندونزی برای محصولات صیدی به شمار میرود. میگو، خامه ماهی (Milkfish)و گربهماهی (Catfish) از جمله کالاهای اصلی آبزیپروری صادرشده به این منطقه هستند. همچنین با استمرار افزایش تقاضا برای محصولات آبزی پرورشی، مقامات فرصتهای رو به رشدی را برای صادرات تیلاپیا پیشبینی میکنند.
انتظار میرود این تصمیم، اعتماد بینالمللی به سیستم تضمین کیفیت و ایمنی آبزیپروری اندونزی را تقویت کرده و فرصتهای تازهای را برای صادرکنندگانی که بازارهای ممتاز جهانی را هدف قرار دادهاند، فراهم سازد. این رویداد همچنین اهمیت حفظ انطباق مستمر با استانداردهای بینالمللی ایمنی غذا و قابلیت ردگیریپذیری (Traceability) را برای حمایت از رقابتپذیری صادراتی در بلندمدت برجسته میکند.
اخبار جهانی: عدم قطعیت عرضه پرو، بازار جهانی مواد اولیه دریایی را تحت فشار قرار میدهد
عدم قطعیت حول فصل صید ماهی آنچوی (موتورماهی)) پرو و محدودیتهای مداوم تولید در چین، بر عرضه جهانی پودر ماهی و روغن ماهی فشار وارد میکند و نگرانیهایی را برای سازندگان خوراک آبزیان و تولیدکنندگان آبزیپروری ایجاد کرده است.
بر اساس آخرین ارزیابی بازار توسط سازمان مواد اولیه دریایی IFFO نخستین فصل صید آنچوی پرو تحت تأثیر شرایط مداوم النینو ساحلی قرار گرفته است و محدودیتهای صیادی برای حفاظت از ذخایر آنچوی جوان اعمال شده است. از آنجا که پرو یکی از بزرگترین تولیدکنندگان پودر و روغن ماهی در جهان است، هرگونه اختلال در فصل صید آن میتواند تأثیر فوری بر دسترسی و قیمت مواد اولیه دریایی در سطح جهان داشته باشد.
بازار همچنین تحت تأثیر محدودیتهای فصلی صیادی در چین قرار گرفته است، جایی که تولید داخلی مواد اولیه دریایی همچنان محدود است. این تحولات در پرو و چین مجتمعاً عرضه را در زمانی که تقاضا از سوی بخش آبزیپروری قوی باقی مانده، تنگتر کرده است.
سازمان IFFO گزارش داد که تولید جهانی پودر ماهی در آوریل ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۱ درصد کاهش داشته و مجموع تولید نیز ۲۶ درصد افت کرده است. تولید روغن ماهی نیز کاهش یافت؛ بهطوری که میزان تولید در ماه آوریل نسبت به سال گذشته ۱۹ درصد و مجموع تولید ۱۴ درصد کمتر بوده است.
مواد اولیه دریایی با وجود افزایش استفاده از پروتئینهای جایگزین، همچنان نقش مهمی در فرمولاسیون خوراک آبزیان ایفا میکنند. ناظران بازار انتظار دارند تحولات در صید آنچوی پرو همچنان یک فاکتور کلیدی تأثیرگذار بر دسترسی به اجزای خوراک، قیمتگذاری و استراتژیهای خرید در شهرهای آینده باقی بماند.
بروکسل: قوانین اتحادیه اروپا در زمینه جنگلزدایی، قابلیت ردیابیِ مواد تشکیلدهنده خوراک آبزیان را تقویت میکند.
تولیدکنندگان و تأمینکنندگان خوراک آبزیان در حال آمادهسازی برای اجرای «مقررات اتحادیه اروپا در خصوص مقابله با جنگلزدایی» (EUDR) هستند؛ مقرراتی که الزامات جدیدی را برای ردیابی و «راستیآزمایی دقیق» (due diligence) در مورد برخی مواد اولیه گیاهیِ بهکاررفته در تولید خوراک، وضع خواهد کرد.
این مقررات از ۳۰ دسامبر ۲۰۲۶ برای بنگاههای بزرگ و متوسط لازمالاجرا خواهد بود، در حالی که بنگاههای خرد و کوچک تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ فرصت دارند تا خود را با آن تطبیق دهند.
اگرچه مزارع پرورش آبزیان مستقیماً مشمول این مقررات نمیشوند، اما تولیدکنندگان خوراکی که از اقلامی مانند سویا و روغن پالم استفاده میکنند، باید اثبات نمایند که این مواد از زنجیرههای تأمینِ عاری از جنگلزدایی تهیه شده و استانداردهای لازم برای راستیآزمایی دقیق را رعایت میکنند.
برای انطباق با این مقررات، فعالان اقتصادی مربوطه ملزم خواهند بود اطلاعات قابل راستیآزمایی درباره منشأ کالاهای تحت پوشش نگهداری کنند، ریسکهای احتمالی عدم انطباق را ارزیابی کرده و اقدامات کاهنده را پیش از ورود محصولات به بازار اتحادیه اروپا یا صادرات از آن اجرا نمایند. انتظار میرود این الزامات ردگیریپذیری را در سراسر زنجیرههای تأمین خوراک آبزیان تقویت کرده و در عین حال مسئولیتهای مستندسازی و گزارشدهی را برای تولیدکنندگان خوراک و تأمینکنندگان مواد اولیه افزایش دهد.
ذینفعان صنعت خاطرنشان میکنند که این مقررات ممکن است شفافیت بیشتری را در شیوههای تأمین تشویق کند و تعهدات پایداری را در سراسر بخش خوراک آبزیان تقویت نماید. در عین حال، انتظار میرود شرکتها برای تضمین دسترسی مداوم به بازارهای اروپایی، در سیستمهای ردگیریپذیری قویتر و راستیآزمایی تأمینکنندگان سرمایهگذاری کنند.
با استمرار تحول استانداردهای پایداری، انتظار میرود ردگیریپذیری اجزای خوراک به بخش حائز اهمیت فزایندهای از تولید مسئولانه آبزیپروری و تجارت بینالمللی تبدیل شود.
- فرآوری
جزایر اقیانوس آرام/اتحادیه اروپا: مقررات جدید غذاهای دریایی اتحادیه اروپا بر شناورهای ماهی تون اقیانوس آرام تأثیر میگذارد
انتظار میرود مقررات جدید غذاهای دریایی اتحادیه اروپا بر حدود ۹۷ درصد از شناورهای انجمادی تحت پرچم جزایر اقیانوس آرام که در حال حاضر مجاز به صادرات محصولات صیدشده دریایی به بازار اروپا هستند تأثیر بگذارد. مقامات صید منطقهای و مراجع ذیصلاح در حال تلاش برای تقویت انطباق و به حداقل رساندن اختلالات احتمالی در تجارت هستند.
الزامات جدید، تعهدات عملیاتی، ردگیریپذیری و مستندسازی اضافی را برای شناورهای تأمینکننده محصولات دریایی به بازار اتحادیه اروپا معرفی میکند. مقامات صنعت قید میکنند که بسیاری از شناورهای ماهی تون اقیانوس آرام ممکن است برای برآورده کردن استانداردهای بازنگریشده نیاز به بهروزرسانی دستورالعملها و سیستمهای مستندسازی خود داشته باشند.
«آژانس ماهیگیری مجمع الجزایر اقیانوس آرام» (FFA) به کشورهای عضو در زمینه درک الزامات و آمادهسازی نهادهای ملی برای اجرای آنها یاری رسانده است. انتظار میرود این مقررات پیامدهای ویژهای برای صادرات ماهی تن داشته باشد؛ کالایی که همچنان یکی از مهمترین اقلام صادراتی منطقه محسوب میشود.
ذینفعان صنعت خاطرنشان میکنند که انطباق با الزامات سختگیرانه روزافزون بازار به یک فاکتور مهم در حفظ دسترسی به بازارهای ممتاز غذاهای دریایی تبدیل شده است. سیستمهای ردگیریپذیری ارتقایافته و مستندسازی الکترونیکی صید نیز با تقویت اقدامات کشورهای واردکننده با هدف جلوگیری از صید غیرقانونی، گزارشنشده و تنظیمنشده، بهطور گستردهتری مورد پذیرش قرار میگیرند.
با ادامه گسترش الزامات ردگیریپذیری توسط اتحادیه اروپا، انتظار میرود مقامات صید اقیانوس آرام به همکاری با صنعت و مراجع ذیصلاح ادامه دهند تا از دسترسی بدون اختلال به بازار برای صادرات غذاهای دریایی منطقه اطمینان حاصل شود.
