گزارشی از مباحث مطرح شده در مجموعه وبینارهای دوره آموزشی مجازی INFOFISH درباره تجارت و بازارهای جاری ۲۰۲۶
با توجه به نیاز روزافزون به آگاهی بهروز درباره مسائل مرتبط با تجارت، بازار و پایداری که بر بخش ماهیگیری و آبزیپروری تأثیر میگذارند، سازمان اینفوفیش و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) بهطور مشترک «دوره آموزشی مجازی INFOFISH درباره تجارت و بازارهای جاری ۲۰۲۶» (مجموعه وبینارها) را برگزار کردند.
این برنامه با هدف حمایت از توسعه ظرفیت در میان کشورهای عضو اینفوفیش و ذینفعان صنعت طراحی شد تا از طریق ارتقای درک آنان از مهمترین تحولات مؤثر بر تجارت جهانی شیلات و بازارهای محصولات دریایی، زمینه تصمیمگیری آگاهانه و انطباق با الزامات در حال تحول بینالمللی را فراهم کند.
این دوره آموزشی بهصورت برخط در روزهای ۱۴ تا ۱۶ و ۲۹ آوریل ۲۰۲۶ برگزار شد و شامل ارائههایی از سوی کارشناسان فنی FAO درباره مهمترین تحولات مقرراتی، فنی و بازار مؤثر بر بخش شیلات و آبزیپروری بود. بیش از ۹۰ شرکتکننده از ۹ کشور عضو اینفوفیش شامل بنگلادش، کامبوج، فیجی، کیریباتی، مالزی، مالدیو، پاپوآ گینه نو، فیلیپین و تایلند، به همراه نمایندگانی از نهادهای دولتی، صنعت، دانشگاهها و سازمانهای همکار در سراسر منطقه آسیا و اقیانوسیه در این برنامه حضور داشتند. این دوره آموزشی بستری ارزشمند برای تبادل دانش، بحث و یادگیری عملی درباره روندهای نوظهور و موضوعات کلیدی مؤثر بر آینده شیلات و آبزیپروری فراهم کرد.
خانم Gemma Meermans Matainaho، مدیر اینفوفیش، ضمن خوشامدگویی به کارشناسان و شرکتکنندگان، از حمایت و همکاری مستمر FAO در برگزاری این مجموعه وبینارها قدردانی کرد. وی در سخنان افتتاحیه خود بر اهمیت تجهیز ذینفعان بخش شیلات و آبزیپروری به دانش و ابزارهای مورد نیاز برای فعالیت در محیط جهانی که بهسرعت در حال تحول است، تأکید کرد.
وی اظهار داشت:
» این برنامه با دقت طراحی شده است تا موضوعات مهم و بهموقعی از جمله روندهای بازار جهانی، چارچوبهای تجارت بینالمللی، شفافیت و قابلیت ردیابی، ضایعات و هدررفت مواد غذایی، و پایداری صید در مقیاس کوچک را مورد توجه قرار دهد. این موضوعات در محیط جهانی پیچیده و بهسرعت در حال تغییر، که در آن تصمیمگیری آگاهانه و انطباق با استانداردهای بینالمللی ضروری است، اهمیت روزافزونی پیدا کردهاند«
در راستای این اولویتها، برنامه آموزشی طی چهار نشست، طیف گستردهای از موضوعات را پوشش داد: «تجارت بینالمللی ماهیگیری و آبزیپروری» (نشست اول)، «شفافیت، قابلیت ردیابی و گواهینامه محصولات صیادی و آبزیپروری» (نشست دوم)، «ضایعات و هدررفت مواد غذایی در زنجیرههای ارزش صید و آبزیپروری» (نشست سوم)، و «تضمین پایداری صید در مقیاس کوچک، مقابله با صید غیرقانونی، گزارشنشده و تنظیمنشده (IUU) و توسعه بنادر آبی» (نشست چهارم).
با توجه به اینکه بازارهای جهانی محصولات دریایی روزبهروز به یکدیگر وابستهتر شده و تحت تأثیر الزامات مقرراتی جدید قرار میگیرند، نشست نخست با عنوان «تجارت بینالمللی ماهیگیری و آبزیپروری» تصویری جامع از روندهای کنونی تجارت جهانی صید و آبزیپروری در اختیار شرکتکنندگان قرار داد. در این نشست، کشورهای عمده تولیدکننده و صادرکننده، کالاهای اصلی و الگوهای نوظهور تجارت مورد بررسی قرار گرفت و همچنین اصول بنیادین تجارت بینالمللی از جمله شفافیت، قابلیت پیشبینی و عدم تبعیض معرفی شد. شرکتکنندگان همچنین با مهمترین اسناد و چارچوبهای بینالمللی FAO که از تجارت منصفانه، مسئولانه و مبتنی بر قوانین در محصولات شیلات و آبزیپروری حمایت میکنند، آشنا شدند.
با توجه به اینکه دسترسی به بازارها بیش از پیش به رعایت الزامات ایمنی مواد غذایی، پایداری و قابلیت ردیابی وابسته شده است، نشست دوم با عنوان «شفافیت، قابلیت ردیابی و گواهینامه محصولات صید و آبزیپروری» بر نقش زنجیرههای تأمین شفاف و پاسخگو در تجارت بینالمللی محصولات دریایی تمرکز داشت. شرکتکنندگان سیاستهای دولتی، استانداردهای بازار و پایداری، نظامهای صدور گواهی و مهمترین اسناد FAO را که از اجرا و رعایت این الزامات پشتیبانی میکنند، بررسی کردند. در این نشست همچنین استانداردهای Codex Alimentarius سازمان جهانی بهداشت و FAO معرفی شد و الزامات ایمنی مواد غذایی در بازارهای عمده واردکننده، از جمله مهمترین دلایل رد شدن محصولات حاصل از صید و آبزیپروری در مرزها، مورد بررسی قرار گرفت.
نشست سوم با عنوان «ضایعات و هدررفت مواد غذایی در زنجیرههای ارزش صید و آبزیپروری» به یکی از مهمترین چالشهای پیش روی نظامهای غذایی آبزیان، یعنی کاهش ضایعات و افزایش بهرهوری منابع در سراسر زنجیره ارزش، اختصاص داشت. در این نشست، علل و پیامدهای ضایعات و هدررفت مواد غذایی، بهویژه در میان بهرهبرداران کوچکمقیاس در کشورهای در حال توسعه، بررسی شد و راهکارهای عملی برای بهبود عملیات پس از برداشت و استفاده بهتر از محصولات آبزی معرفی گردید. همچنین شرکتکنندگان با مباحث تغذیه ماهیان، تولید و استفاده از سیلاژ ماهی، و نقش روبهرشد اقتصاد زیستی در تبدیل محصولات جانبی و پسماندها به منابع دارای ارزش افزوده که به پایداری، امنیت غذایی و توسعه اقتصادی کمک میکنند، آشنا شدند.
با تمرکز بر مدیریت پایدار شیلات و توسعه ساحلی، نشست جهارم و پایانی با موضوع تأمین صید پایدار در مقیاس کوچک، مبارزه با ماهیگیری غیرقانونی، گزارش نشده و بدون نظارت (IUU) و پیشرفت بنادر آبی، بر اهمیت سهم صید کوچک مقیاس در تولید، تجارت و معیشت تأکید کرد. شرکتکنندگان اجرای دستورالعملهای داوطلبانه فائو برای تأمین صید پایدار در مقیاس کوچک و ابزارهای بینالمللی با هدف جلوگیری، بازداشتن و حذف ماهیگیری IUU، از جمله توافقنامه اقدامات دولت بندری فائو (PSMA) را بررسی کردند. در این نشست همچنین «ابتکار بنادر آبی» (BPI) معرفی شد و نشان داده شد که چگونه بنادر میتوانند از طریق بهبود مدیریت و مشارکت ذینفعان، در زمینه حفاظت از محیط زیست، بهرهوری منابع و توسعه پایدار ساحلی نقش ایفا کنند.
در مجموع، این چهار نشست چشماندازی جامع از تحولات جاری، چالشهای نوظهور و رویکردهای عملی برای تقویت پایداری، رقابتپذیری و تابآوری زنجیرههای ارزش صید و آبزیپروری به شرکتکنندگان ارائه داد. این برنامه همچنین بر ماهیت درهمتنیده تجارت، پایداری، حکمرانی و نوآوری در شکلدهی به آینده این بخش تأکید ورزید. بخش آموزشی شامل سخنرانیهایی از سوی گروهی برجسته از کارشناسان سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) از بخشهای فنی گوناگون بود؛ کارشناسانی که تخصص، تجربیات عملی و دیدگاههای خود را پیرامون تحولات کلیدی مؤثر بر حوزه ماهیگیری و آبزیپروری به اشتراک گذاشتند. جلسات تعاملی پرسش و پاسخ با استقبال بسیار خوبی مواجه شد و فرصتی را برای شرکتکنندگان فراهم آورد تا ضمن تعامل مستقیم با سخنرانان، به تبادل تجربیات و دریافت توضیحات تکمیلی پیرامون مسائل مرتبط با حوزه کاری خود بپردازند. مشارکت فعال و بحثهای سازنده در طول برنامه، تجربه یادگیری را غنیتر ساخت و بر اهمیت ابتکارات منطقهای برای اشتراکگذاری دانش تأکید کرد.
در پایان این مجموعه وبینار، خانم شارمین سیاگورو-گوتیه، مسئول ترویج تجارت در سازمان INFOFISH و مدیر جلسه، ضمن اشاره به اجرای موفقیتآمیز برنامه و مشارکت فعال شرکتکنندگان در هر چهار نشست، خاطرنشان کرد که این دوره آموزشی بستری ارزشمند برای تبادل دانش و تجربیات عملی در خصوص مسائل جاری تجارت، بازار و پایداریِ مؤثر بر بخش صید و آبزیپروری فراهم آورده است. شرکتکنندگان از طریق بحث و گفتگو پیرامون موضوعاتی همچون تجارت بینالملل، شفافیت و قابلیت ردیابی، ضایعات و هدررفت مواد غذایی، تغذیه ماهیان، زیستاقتصاد (Bioeconomy)، صید در مقیاس کوچک، صید غیرقانونی، گزارشنشده و غیرمقرراتی (IUU) و مدیریت پایدار بنادر، بینشهایی درباره روندهای نوظهور و تحولات سیاستیِ شکلدهنده به آینده شیلات و آبزیپروری جهانی کسب کردند.
