گفتوگوی اینفوفیش با دکتر دکترداتو حاجی عبدالسلام بن تاج الدین مدیرکل سازمان توسعه ماهیگیری مالزی از سلسله ترجمه های مجله اینفوفیش شماره4 سال 2026 بخش گفتگو با راهبران صنعت
بخش شیلات مالزی نقشی مهم در تأمین معیشت جوامع ساحلی، امنیت غذایی و توسعه صنعت آبزیان این کشور ایفا میکند. این بخش علاوه بر تأمین بخش قابلتوجهی از نیاز داخلی به ماهی، برای هزاران خانوار صیاد در مناطق ساحلی مالزی اشتغال و درآمد فراهم میسازد. سازمان توسعه ماهیگیری مالزی (Lembaga Kemajuan Ikan Malaysia : LKIM) که مسئولیت توسعه بخش شیلات دریایی و ارتقای رفاه جوامع صیادی این کشور را بر عهده دارد، نقشی کلیدی در تقویت زنجیره ارزش صید ، بهبود زیرساختها و حمایت از توسعه اجتماعی و اقتصادی صیادان ایفا میکند. با انتصاب اخیر دکترداتو حاجی عبدالسلام بن تاج الدین به سمت مدیرکل این سازمان، فرصت مناسبی فراهم شده است تا با اولویتها و چشمانداز این نهاد در مسیر توسعه شیلات مالزی بیشتر آشنا شویم. وی در این گفتوگو دیدگاههای خود را درباره حمایت از جوامع صیادی، تقویت نظام مدیریت شیلات و ارتقای پایداری و رقابتپذیری بخش شیلات مالزی در سالهای آینده بیان میکند.
سؤال: برای آشنایی خوانندگانی که با بخش ماهیگیری و آبزیپروری مالزی آشنایی چندانی ندارند، لطفاً درباره سازمان توسعه صیادی مالزی (LKIM)، مأموریت، گروههای هدف و برنامههای آن توضیح دهید. همچنین این سازمان چگونه با اداره شیلات مالزی همکاری میکند؟
پاسخ: برای آشنایی بیشتر مخاطبانی که با بخش صید و آبزی پروریمالزی آشنا نیستند، باید گفت سازمان توسعه صید مالزی نهادی قانونی است که بر اساس قانون سازمان توسعه ماهیگیری مالزی مصوب سال ۱۹۷۱ تأسیس شد. این سازمان زیر نظر وزارت کشاورزی و امنیت غذایی مالزی فعالیت میکند و با مأموریت مشخص ارتقای رفاه صیادان و هدایت توسعه صنعت شیلات کشور شکل گرفته است.
این قانون بهتدریج بین سالهای ۱۹۷۱ تا ۱۹۹۵ در سراسر مالزی به اجرا درآمد تا از منافع و معیشت جوامع صیادی بهطور مؤثرتری حمایت و زمینه توسعه آنها فراهم شود. وظایف اصلی این سازمان هم حوزه توسعه صنعت و هم توسعه جوامع صیادی را در بر میگیرد. این وظایف شامل ترویج کسبوکارهای کارآمد شیلاتی و بازاریابی آبزیان، ارائه و نظارت بر تسهیلات اعتباری برای تولید آبزیان، حمایت از فعالیتهای مرتبط با شیلات مانند ساخت شناورهای صیادی و تجهیزات صید، پیشبرد توسعه اقتصادی و اجتماعی تعاونیها و انجمنهای صیادی، و همچنین ثبت و نظارت بر انجمنهای صیادان در سراسر کشور است.
در این چارچوب، وظایف سازمان توسعه ماهیگیری مالزی و اداره شیلات مالزی اگرچه متفاوت است، اما یکدیگر را تکمیل میکنند. اداره شیلات مسئول تنظیم و مدیریت منابع آبزی، از جمله سیاستگذاری، صدور مجوز، پژوهش، حفاظت و نظارت بر اجرای قوانین است. در مقابل، سازمان توسعه صید مالزی بر توسعه متمرکز است؛ یعنی ارتقای سطح معیشت صیادان، توانمندسازی جوامع صیادی و افزایش ارزش اقتصادی بخش شیلات از طریق توسعه زیرساختها و حمایت از بازار. به بیان ساده، اداره شیلات منابع را مدیریت میکند، در حالی که سازمان توسعه به توسعه نیروی انسانی و صنعت پیرامون این منابع میپردازد. این دو نهاد از طریق هماهنگی در سیاستگذاری، تبادل دادهها و اجرای برنامههای مشترک، همکاری نزدیکی با یکدیگر دارند تا مدیریت شیلات در مالزی هم از نظر زیستمحیطی پایدار باشد و هم از نظر اجتماعی فراگیر.
سؤال: همانند بسیاری از کشورهای جهان، صید دریایی در مالزی نیز با چالشهایی از جمله پایداری منابع و تأثیر تغییرات اقلیمی بر پراکنش آبزیان روبهرو است. آمارهای اداره شیلات مالزی نیز این روند کاهشی را تأیید میکند؛ بهطوریکه میزان صید در سال ۲۰۲۳ با ۱.۲۷ میلیون تن، نسبت به ۱.۳۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۲، ۲.۹ درصد کاهش داشته است. با توجه به ضرورت حفظ سلامت بلندمدت ذخایر آبزی، ترویج شیوههای مسئولانه صید و حفاظت از شیلات ساحلی، لطفاً توضیح دهید سازمان توسعه صید مالزی چه نقشی در حمایت از مدیریت پایدار شیلات ایفا میکند؟
پاسخ: ما حمایت از مدیریت پایدار شیلات را عمدتاً از طریق توسعه اجتماعی و اقتصادی جوامع صیادی و تقویت زنجیره ارزش صنعت ماهیگیری دنبال میکنیم. یکی از مهمترین وظایف ما توسعه زیرساختهای متمرکز تخلیه صید، از جمله بنادر شیلاتی، مجتمعهای یکپارچه و اسکلههای تخلیه صید است تا آبزیان در محیطی منظمتر، کارآمدتر و مطابق با استانداردهای روز تخلیه شوند. این اقدام کیفیت نگهداری و جابهجایی محصول را افزایش میدهد، از میزان ضایعات میکاهد و زمینه فعالیت منسجمتر جوامع صیادی را فراهم میکند.
علاوه بر این، سازمان توسعه برنامه شناسایی و تأیید مراکز تخلیه صید برای صادرات به اتحادیه اروپا را اجرا میکند. هدف این برنامه، تقویت نظارت رسمی بر زنجیره تولید محصولات شیلاتی، بهویژه در مراکز تخلیه مورد تأیید، و اطمینان از رعایت استانداردهای بینالمللی کیفیت، بهداشت و ایمنی مواد غذایی است. از این طریق، به جوامع صیادی و فعالان صنعت کمک میکنیم تا الزامات بازارهای داخلی و صادراتی را برآورده سازند.
در سطح جوامع محلی نیز تمرکز اصلی ما بر بهبود رفاه و ایجاد درآمد پایدار برای صیادان از طریق اجرای برنامههای هدفمند اجتماعی و اقتصادی است. این برنامهها شامل طرحهایی مانند برنامه درآمدزایی کشاورزی (Program Rezeki Tani)، برنامه توسعه و توانمندسازی کارآفرینان، حمایت از توسعه جوامع محلی و پشتیبانی از گروههای صیادی است. بیشتر این برنامهها به شرکتکنندگان کمک میکنند تا از طریق فعالیتهایی مانند تولید، فرآوری، توزیع و بازاریابی محصولات شیلاتی و سایر بخشهای کشاورزی، درآمد خود را افزایش دهند و همزمان با بهرهگیری از آموزشهای تخصصی، مهارتها و توان رقابتی خود را ارتقا دهند.
برای توسعه هرچه بیشتر زنجیره ارزش محصولات شیلاتی، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی از صنایع بالادستی و پاییندستی حمایت کرده و فعالیتهای فرآوری و ایجاد ارزش افزوده را گسترش میدهد. در همین راستا، مراکز فرآوری محصولات شیلاتی را راهاندازی کردهایم که بهعنوان پایگاههایی برای جمعآوری، فرآوری و بستهبندی محصولاتی مانند ماهی منجمد، کراکر ماهی، کوفته ماهی، ماهی خشک و فرآوردههای مبتنی بر سوریمی فعالیت میکنند. همچنین، مراکز متمرکز جمعآوری و توزیع در سراسر مالزی ایجاد شدهاند که توسط انجمنهای صیادی و تعدادی از فعالان منتخب بازار اداره میشوند و با هدف تسهیل دسترسی به بازار، حمایت از تولیدکنندگان خرد و افزایش کارایی شبکه توزیع فعالیت میکنند.
با بهبود معیشت صیادان، گسترش فرصتهای بازار و توسعه فعالیتهای ارزشآفرین، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی به کاهش وابستگی به صید بیرویه کمک میکند و در عین حال، شیوههای مسئولانه صید، رعایت مقررات و مشارکت مؤثرتر جوامع محلی را ترویج میدهد. این رویکرد، در کنار اقدامات نظارتی، به تقویت بنیانهای انسانی، اقتصادی و اجتماعی لازم برای تحقق شیلات پایدار کمک میکند.
سؤال: در ادامه بحث کاهش صید دریایی، وزارت کشاورزی و امنیت غذایی مالزی هدفگذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰، محصولات آبزیپروری ۴۰ درصد از تولید ملی آبزیان را تأمین کنند. در همین راستا، گزارشها حاکی از آن است که سازمان توسعه ماهیگیری مالزی تلاشهای خود را برای ترغیب انجمنهای صیادی به ورود به حوزه آبزیپروری افزایش داده است. مهمترین برنامههای این سازمان در این زمینه چیست و این اقدامات تاکنون تا چه اندازه موفق بودهاند؟
پاسخ: مدیرکل سازمان توسعه ماهیگیری مالزی، همزمان مسئولیت ثبت و نظارت بر انجمنهای صیادی سراسر کشور را نیز بر عهده دارد. این اختیار بر اساس قانون انجمنهای صیادی مصوب سال ۱۹۷۱ به این سازمان واگذار شده است. در این چارچوب، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی همکاری نزدیکی با انجمنهای صیادی دارد تا ساختار سازمانی، نظام مدیریتی و مشارکت اقتصادی آنها را تقویت کند.
یکی از مهمترین محورهای فعالیت ما، تشویق و گسترش حضور انجمنهای صیادی در حوزه آبزیپروری بهعنوان راهبردی برای تنوعبخشی و تقویت منابع درآمدی جوامع صیادی است. این هدف از طریق رویکردی یکپارچه شامل آموزش، انتقال فناوری، ارائه خدمات مشاوره فنی و حمایت از بازاریابی دنبال میشود.
سازمان توسعه ماهیگیری مالزی همچنین طرح ایجاد خوشههای آبزیپروری را در میان انجمنهای صیادی اجرا کرده است. در قالب این رویکرد خوشهای، از مرحله ارائه مشاوره فنی و آموزش تا طراحی پروژه و مدیریت یکپارچه، حمایتهای کاملی در اختیار انجمنها قرار میگیرد تا بتوانند پروژههای آبزیپروری را با موفقیت اجرا کنند. هدف از این برنامه، بهرهگیری از ظرفیتهای واقعی انجمنهای صیادی، افزایش توان رقابتی آنها و ایجاد رشد اقتصادی پایدار است.
یکی دیگر از برنامههای مهم ما، برنامه ارتقای توانمندی آبزیپروری است که با هدف افزایش درآمد فعالان این بخش، چه بهعنوان شغل اصلی و چه بهعنوان فعالیت مکمل، اجرا میشود. حمایتهای این برنامه شامل توسعه زیرساختها در اراضی متعلق به سازمان توسعه ماهیگیری مالزی، تأمین نهادههای اولیه بهصورت غیرنقدی، بهسازی تأسیسات موجود و همچنین ارائه مستمر خدمات مشاوره، راهنمایی و توانمندسازی برای تضمین پایداری و موفقیت پروژهها است. تاکنون ۳۰ انجمن از مجموع ۱۰۶ انجمن صیادی کشور در این برنامه مشارکت داشتهاند.
در نهایت، هدف سازمان توسعه ماهیگیری مالزی توانمندسازی انجمنهای صیادی است تا به نهادهایی مستقل، رقابتپذیر و پایدار از نظر اقتصادی تبدیل شوند؛ نهادهایی که بتوانند کسبوکارها و محصولات خود را توسعه دهند. در بلندمدت، ما بر این باوریم که انجمنهای صیادی علاوه بر ارتقای وضعیت اجتماعی و اقتصادی اعضای خود، میتوانند با تأمین پایدار، باکیفیت و مطمئن محصولات شیلاتی، نقش مهمی در تقویت امنیت غذایی کشور ایفا کنند.
سؤال: ضایعات پس از صید، کمبود زیرساختها و ناکارآمدی زنجیره تأمین، از چالشهای رایج بخش صید و آبزی پروری در بسیاری از کشورهای جهان است. در مالزی، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی چه اقداماتی برای بهبود مراکز تخلیه صید، توسعه زنجیره سرد و افزایش کارایی زنجیره ارزش انجام داده است تا کیفیت و ارزش تجاری محصولات شیلاتی ارتقا یابد؟
پاسخ: در سازمان توسعه ماهیگیری مالزی، راهبرد ما برای ارتقای کیفیت و ارزش تجاری محصولات شیلاتی بر سه محور اصلی استوار است: توسعه زیرساختهای یکپارچه، تقویت زنجیره سرد و افزایش کارایی و فراگیری زنجیره ارزش. از مرحله تخلیه صید، این سازمان ۴۸ مجتمع یکپارچه شیلاتی و بندر صیادی را در سراسر کشور ایجاد و مدیریت میکند. این مراکز بهعنوان پایگاههای عملیاتی کامل طراحی شدهاند و بسته به نیاز هر منطقه، به اسکلههای مدرن تخلیه صید، سالنهای حراج، مراکز بازرسی آبزیان، واحدهای فرآوری، بازارهای عمدهفروشی و خردهفروشی، و خدمات پشتیبانی مانند تولید یخ، تأمین سوخت و تعمیر شناورهای صیادی مجهز هستند. این زیرساختهای یکپارچه موجب میشود آبزیان از نخستین مرحله تخلیه تا عرضه به بازار، بهصورت منظم، بهداشتی و کارآمد مدیریت شوند.
در حوزه تقویت زنجیره سرد، این سازمان آن را یکی از ارکان اساسی تضمین کیفیت میداند. در مجتمعهای شیلاتی، سردخانههایی در اختیار بهرهبرداران قرار گرفته است تا محصولات بلافاصله پس از تخلیه، تازگی و کیفیت خود را حفظ کنند. این تأسیسات همچنین در مدیریت مازاد عرضه در فصلهای اوج صید و کاهش ضایعات پس از برداشت نقش مهمی دارند. تاکنون ۱۷۴ سردخانه با ظرفیت مجموع ۱٬۹۲۱ تن در این مجتمعها راهاندازی شده که نقش مؤثری در کاهش ضایعات، حفظ کیفیت محصولات و رعایت استانداردهای بازار ایفا کردهاند.
برای تقویت نظام تضمین کیفیت، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی برنامه پایش کیفیت آبزیان را اجرا میکند. این برنامه شامل نمونهبرداری مستمر از آب، یخ و محصولات شیلاتی و همچنین نظارت بر اجرای اصول صحیح جابهجایی و نگهداری در مراکز تخلیه صید است. هدف از این اقدامات، اطمینان از انطباق محصولات عرضهشده در بازار داخلی با استانداردهای کیفیت و ایمنی مواد غذایی است.
در طول زنجیره ارزش نیز این سازمان با کاهش وابستگی به واسطهها، در پی افزایش کارایی و بهبود دسترسی تولیدکنندگان به بازار است. از طریق برنامه بازارهای صیادان، صیادان میتوانند محصولات خود را بدون واسطه به مصرفکنندگان عرضه کنند؛ اقدامی که ضمن افزایش سهم درآمدی آنان، امکان دسترسی مردم به آبزیان تازه با قیمت مناسب را نیز فراهم میکند. در حال حاضر، ۷۱ بازار صیادان در سراسر مالزی فعال است که نقش مهمی در پایداری درآمد جوامع محلی دارد. همچنین ۶۵ مرکز متمرکز جمعآوری و توزیع در نقاط مختلف کشور ایجاد شده که توسط انجمنهای صیادی و تعدادی از فعالان منتخب بازار اداره میشوند. این مراکز با تجمیع، توزیع و بهبود نظام لجستیک، دسترسی تولیدکنندگان خرد به بازار را تسهیل کرده و انتقال محصولات از محل تخلیه صید تا بازارهای مصرف را کارآمدتر میکنند.
در بخش پاییندستی زنجیره ارزش نیز سازمان توسعه ماهیگیری مالزی از طریق مراکز فرآوری محصولات شیلاتی، امکان فرآوری، بستهبندی و برندسازی محصولات دریایی را فراهم کرده است. برای توسعه بیشتر ظرفیتهای فرآوری و بستهبندی، این سازمان همکاریهای راهبردی متعددی، بهویژه با شورای توسعه اقتصادی منطقه ساحل شرقی مالزی، برقرار کرده است. از جمله پروژههای مشترک در حال اجرا میتوان به پارک یکپارچه فرآوری آبزیان در کوانتان، مرکز جمعآوری، فرآوری و بستهبندی در گتینگ ایالت کلانتان و پارک یکپارچه فرآوری آبزیان انداو–مرسینگ در مجتمع شیلاتی انداو در ایالت جوهور اشاره کرد.
این اقدامات با اجرای برنامههای حمایتی ملی، از جمله برنامه J3P و برنامه مکانیزاسیون و اتوماسیون تکمیل میشود. این برنامهها به بهرهبرداران مراکز فرآوری در نوسازی تجهیزات، افزایش بهرهوری، اخذ گواهی ایمنی مواد غذایی MeSTI و گواهی حلال و همچنین افزایش توان رقابتی در بازارهای داخلی و صادراتی کمک میکنند.
در مجموع، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی با توسعه مجتمعهای یکپارچه شیلاتی، گسترش ظرفیت زنجیره سرد، استقرار نظام دقیق کنترل کیفیت، کوتاهتر کردن زنجیره عرضه و توسعه برنامههای فرآوری و ایجاد ارزش افزوده، در جهت ارتقای کیفیت، ایمنی و ارزش تجاری محصولات شیلاتی مالزی گام برمیدارد.
سؤال: در سراسر جنوب شرق آسیا، صیادی در مقیاس کوچک نقشی اساسی در تأمین معیشت، امنیت غذایی جوامع ساحلی و حفظ هویت فرهنگی و اجتماعی آنها ایفا میکند. با این حال، این بخش نیز با چالشهایی مانند تغییرات اقلیمی، کاهش ذخایر آبزی، دسترسی نابرابر به بازار و مهاجرت نسل جوان به شهرها روبهرو است. سازمان توسعه ماهیگیری مالزی برای افزایش تابآوری و بهبود رفاه این جوامع چه برنامههایی را اجرا میکند؟
پاسخ: تقویت تابآوری و ارتقای رفاه جوامع صیادی کوچکمقیاس، یکی از اولویتهای اصلی برنامه راهبردی سازمان توسعه ماهیگیری مالزی برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ است. یکی از ارکان اصلی این برنامه، توانمندسازی انجمنهای صیادی بر پایه یک الگوی جدید درآمدزایی است؛ الگویی که این انجمنها را نه صرفاً بهعنوان نهادهای اجتماعی، بلکه بهعنوان موتورهای پایدار توسعه اقتصادی در سطح جوامع محلی معرفی میکند. برای تحقق این هدف، برنامههای ما بر چهار محور اصلی استوار شده است.
نخست، بر تقویت پایههای اقتصادی انجمنهای صیادی از طریق توسعه خوشههای تخصصی تمرکز داریم. انجمنها با توجه به ظرفیتهای هر منطقه، در حوزههایی مانند بازاریابی آبزیان، فرآوری، آبزیپروری، لجستیک، گردشگری کشاورزی و صید دریایی تخصصی میشوند. این رویکرد ضمن افزایش درآمد، کاهش فقر و ایجاد پایداری اقتصادی، رفاه اعضای انجمنها را نیز در اولویت قرار میدهد.
دوم، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی توجه ویژهای به تقویت نظام حکمرانی و ساختارهای مدیریتی انجمنهای صیادی دارد. این اقدامات شامل افزایش شفافیت، پاسخگویی و رعایت الزامات قانونی است. وجود نظام مدیریتی کارآمد، تضمین میکند که انجمنها بتوانند منابع را بهصورت مسئولانه مدیریت کرده و بیشترین منفعت را برای اعضا و جامعه صیادی فراهم کنند.
سوم، تلاش میکنیم بهرهوری و درآمد صیادان را در سطح فردی افزایش دهیم. این هدف از طریق اجرای برنامههایی برای ارتقای کارایی عملیات صید و افزایش توان تولیدی محقق میشود تا صیادان بتوانند ضمن افزایش درآمد، فعالیتهای خود را بهینهسازی کنند، بدون آنکه پایداری منابع آبزی به خطر بیفتد.
چهارم، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی به ارتقای کیفیت زندگی جوامع صیادی نیز توجه ویژه دارد و برای ایجاد محیطی یکپارچه، مناسب و پایدار تلاش میکند. این اقدامات شامل توسعه زیرساختهای اساسی، گسترش آموزش و مهارتآموزی، و فراهم کردن محیطی پاک، ایمن و حمایتگر برای زندگی و کار است. چنین عواملی نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی، افزایش توان رقابتی بخش شیلات و بهبود شرایط نهتنها برای صیادان، بلکه برای خانوادههای آنان ایفا میکنند.
در مجموع، این چارچوب راهبردی نشان میدهد که سازمان توسعه ماهیگیری مالزی از رویکرد حمایتهای کوتاهمدت فراتر رفته و در پی ایجاد جوامع صیادی تابآور، توانمند، مستقل و برخوردار از پایداری اقتصادی است؛ جوامعی که در آن انجمنهای صیادی نقش محوری در افزایش درآمد، توسعه اقتصادی و ارتقای رفاه اجتماعی ایفا میکنند.
داستان موفقیت PNK Satang Biru
انجمن صیادان منطقه ساتانگ بیرو (PNK Satang Biru) در ایالت ساراواک، نمونه موفقی از تحول جوامع صیادی محلی مالزی از طریق توسعه آبزیپروری مدرن است. این انجمن که در سال ۱۹۹۰ تأسیس شد، با راهاندازی پروژه تجاری پرورش میگو، از یک نهاد سنتی صیادی به یک مجموعه یکپارچه و سازمانیافته در حوزه آبزیپروری تبدیل شده است.
این انجمن با آغاز همکاریهای راهبردی با شرکای صنعتی، توانست دانش فنی ارزشمند، فناوریهای نوین و دسترسی به بازار را به دست آورد و بهتدریج توان عملیاتی خود را تقویت کند. امروزه این انجمن قادر است بهصورت مستقل فعالیتهای پرورش میگو و مرکز تکثیر خود را مدیریت کند؛ اقدامی که ظرفیت تولید و پایداری زنجیره تأمین آن را بیش از پیش افزایش داده است.
شکل1- محل اجرای پروژه پرورش میگو که توسط انجمن صیادان منطقه ساتانگ بیرو مدیریت میشود.
پروژه آبزیپروری این انجمن شامل استخرهای بزرگمقیاس پرورش میگو است که با سیستمهای پایش دیجیتال پشتیبانی میشوند تا مدیریت مزارع بهصورت کارآمد و پایدار انجام گیرد. طی پنج سال گذشته، این پروژه بیش از ۶۹۰ تن میگو به ارزش بیش از ۱۳ میلیون رینگیت مالزی (حدود ۳.۲ میلیون دلار آمریکا) تولید کرده است و همزمان با ایجاد فرصتهای شغلی، به بهبود معیشت جامعه صیادی محلی نیز کمک کرده است.
موفقیت انجمن صیادان منطقه ساتانگ بیرو نشان میدهد که چگونه فناوریهای نوین، مدیریت نظاممند و همکاریهای راهبردی میتوانند آبزیپروری را به یکی از محرکهای اصلی رشد اقتصادی جوامع محلی تبدیل کرده و توان رقابتی صنعت شیلات مالزی را تقویت کنند.
سؤال: نوآوریهای فناورانه بهطور فزایندهای در حال تحول بخش شیلات و زنجیره تأمین محصولات دریایی هستند؛ از سیستمهای پایش دیجیتال گرفته تا بهبود مدیریت دادهها و ابزارهای رهگیری و ردیابی محصولات. آیا سازمان توسعه ماهیگیری مالزی برنامهای برای گسترش استفاده از فناوریهای دیجیتال یا نوآوری در مدیریت شیلات و بازاریابی محصولات دارد؟
پاسخ: بله، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی بهطور فعال در حال گسترش استفاده از فناوریهای دیجیتال و نوآوریهای مدیریتی است؛ بهویژه با هدف تقویت نظام حکمرانی شیلات، قابلیت ردیابی محصولات و افزایش بهرهوری عملیاتی در سراسر زنجیره تأمین.
یکی از برنامههای کلیدی ما، اجرای یک سامانه دیجیتال متمرکز برای کنترل و مدیریت مراکز تخلیه صید است که با عنوان سامانه مدیریت و کنترل مجتمعهای شیلاتی سازمان توسعه ماهیگیری مالزی (SPKK) شناخته میشود. این سامانه در ۴۸ بندر و مجتمع شیلاتی تحت مدیریت سازمان توسعه ماهیگیری مالزی در سراسر کشور اجرا شده و با هدف نوسازی و استانداردسازی مدیریت فعالیتهای تخلیه صید طراحی شده است.
شکل2- تأمین بچهمیگو مورد نیاز پرورش، که بهصورت مستقل توسط انجمن صیادان منطقه ساتانگ بیرو انجام میشود.
از طریق سامانه مدیریت و کنترل مجتمعهای شیلاتی سازمان توسعه ماهیگیری مالزی (SPKK)، این سازمان کنترلهای دیجیتال را بر ذینفعان و فعالیتهای اصلی در مراکز تخلیه صید، از جمله شناورهای صیادی، بهرهبرداران و وسایل نقلیه اعمال میکند. این سامانه امکان مدیریت منظمتر، شفافتر و کارآمدتر فعالیتهایی مانند پهلوگیری شناورها، تخلیه صید، سوختگیری، تعمیر شناورها و لنگراندازی را فراهم میسازد. مهمتر از همه، این سامانه از کنترلهای رسمی و قابلیت ردیابی محصولات تخلیهشده پشتیبانی میکند و با الزامات بینالمللی مرتبط با صید غیرقانونی، ثبتنشده و بدون مجوز و همچنین توافقنامه اقدامات دولت بندری هماهنگ است.
اجرای این سامانه از ژوئیه ۲۰۲۲ و بهصورت مرحلهای آغاز شد که در ابتدا شامل ثبت کاربران و مدیریت مجوزهای ورود و خروج کنترلشده بود. این سامانه بهطور قابلتوجهی توان نظارتی را افزایش داده، ارائه خدمات را بهبود بخشیده و اطمینان حاصل کرده است که مجتمعهای شیلاتی در شرایطی ایمن، منظم و بهینه فعالیت کنند. سازمان توسعه ماهیگیری مالزی همچنین برنامه دارد این سامانه را به اسکلههای متعلق به انجمنهای صیادی و بهرهبرداران خصوصی نیز گسترش دهد.
در حوزه مدیریت دادهها و رهگیری محصولات، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی از سال ۲۰۰۸ برنامه اظهارنامه تخلیه صید را از طریق سامانه اظهار الکترونیکی اجرا کرده است. برای افزایش دسترسی و کارایی، این سازمان در سپتامبر ۲۰۲۳ نرمافزار تلفن همراه MyIsytihar LKIM را معرفی کرد. این نوآوری به مالکان شناورهای ثبتشده اجازه میدهد اطلاعات تخلیه صید خود را مستقیماً از طریق تلفن همراه ثبت کنند، بدون اینکه محدود به ساعات کاری مراکز فیزیکی ثبت اظهارنامه باشند.
این سامانه خوداظهاری مبتنی بر تلفن همراه، دقت، سرعت و سهولت ثبت اطلاعات را افزایش داده و همزمان قابلیت رهگیری در سراسر زنجیره تأمین را تقویت میکند. همچنین به مدیریت بهتر دادههای شیلاتی برای برنامهریزی، نظارت بر رعایت مقررات و کنترل بازار کمک میکند.
در مجموع، این اقدامات دیجیتال نشاندهنده تعهد سازمان توسعه ماهیگیری مالزی به استفاده از فناوری برای نوسازی مدیریت شیلات، تقویت رهگیری محصولات، افزایش انطباق با استانداردهای بینالمللی و بهبود بهرهوری خدمات است.
سؤال: تجارت محصولات دریایی همچنان یکی از اجزای مهم اقتصاد شیلات به شمار میرود. با افزایش رقابت منطقهای، مالزی دیگر نمیتواند صرفاً بر حجم تولید رقابت کند و بیش از پیش باید بر ارزشآفرینی تمرکز داشته باشد. سازمان توسعه ماهیگیری مالزی چه راهبردهایی را برای تقویت رقابتپذیری محصولات دریایی مالزی، بهویژه از طریق استانداردهای کیفیت، گواهی حلال، قابلیت ردیابی و توسعه فرآوری با ارزش افزوده، دنبال میکند تا جایگاه این کشور را در بازارهای منطقهای و جهانی ارتقا دهد؟
پاسخ: تقویت رقابتپذیری محصولات دریایی مالزی یکی از محورهای اصلی برنامه راهبردی سازمان توسعه ماهیگیری مالزی برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ است. این هدف بهویژه از طریق تقویت صنایع بالادستی و پاییندستی دنبال میشود تا محصولات با ارزش افزوده بالا و توان رقابتی بیشتر برای بازارهای منطقهای و جهانی تولید شوند.
رویکرد سازمان توسعه ماهیگیری مالزی بر سه راهبرد مکمل استوار است. نخست، این سازمان در تلاش است بخش صید دریایی را از طریق ایجاد یک اکوسیستم کارآمدتر و پایدارتر تقویت کند. این اقدام شامل نوسازی عملیات صید و حمایت از خدمات مرتبط مانند ساخت و تعمیر شناورها است که موجب افزایش بهرهوری شناورها، ارتقای ایمنی عملیاتی و بهبود رعایت استانداردها میشود. همزمان، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی مشارکت جوانان متخصص را در این بخش تشویق میکند تا رقابتپذیری و پایداری بلندمدت صنعت تضمین شود.
دوم، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی بهطور فعال از توسعه آبزیپروری مبتنی بر جوامع صیادی حمایت میکند. با استفاده بهینه از زمینهای کماستفاده برای توسعه آبزیپروری، این سازمان به افزایش تولید محصولات دریایی کشور، تثبیت عرضه و کاهش وابستگی به واردات کمک میکند. آبزیپروری پایدار نهتنها امنیت غذایی را تقویت میکند، بلکه منابع درآمدی جدیدی برای صیادان ایجاد کرده و باعث افزایش رقابتپذیری محصولات دریایی مالزی از نظر قیمت و کیفیت میشود.
سوم و مهمتر از همه برای حضور در بازارهای بینالمللی، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی در حال تقویت صنعت فرآوری مبتنی بر صید است. این اقدام شامل اجرای برنامههای توسعهای و ارائه حمایتهای فنی به کارآفرینانی است که در زمینه فرآوری محصولات شیلاتی و دریایی فعالیت میکنند. با ترویج استفاده از فناوریهای نوین و نوآوری در فرآوری، این سازمان به تولیدکنندگان کمک میکند تا به سمت تولید محصولات دارای ارزش افزوده، برنددار و آماده عرضه به بازار حرکت کنند؛ محصولاتی که قابلیت حضور گستردهتر، از جمله در بازارهای صادراتی، را دارند.
در سراسر این زنجیره ارزش، سازمان توسعه ماهیگیری مالزی تأکید ویژهای بر استانداردهای کیفیت، ایمنی مواد غذایی و رعایت الزامات حلال دارد. از طریق ارتقای مستمر تجهیزات و تأسیسات فرآوری و اجرای برنامههای حمایتی هدفمند، کارآفرینان برای دریافت گواهیهایی مانند MeSTI و حلال حمایت میشوند؛ گواهیهایی که برای جلب اعتماد مصرفکنندگان و دسترسی به بازارهای منطقهای و جهانی اهمیت زیادی دارند.
سؤال: با نگاه به دهه آینده، چشمانداز شما برای بخش شیلات مالزی در ایجاد تعادل میان پایداری، امنیت غذایی و رقابتپذیری اقتصادی چیست؛ بهویژه با توجه به تغییرات اقلیمی و تحولات عرضه در بازارهای منطقهای؟ همچنین چه پیامی برای نسل آینده متخصصانی دارید که به دنبال فعالیت حرفهای در حوزه صید و آبزی پروریهستند؟
پاسخ: با نگاه به دهه آینده، چشمانداز من برای بخش شیلات مالزی، ایجاد بخشی متعادل، تابآور و آماده برای آینده است؛ بخشی که در آن پایداری زیستمحیطی، امنیت غذایی و رقابتپذیری اقتصادی نه اهدافی در مقابل یکدیگر، بلکه پایههایی مکمل برای توسعه باشند؛ بهویژه در شرایطی که تغییرات اقلیمی و تحولات زنجیره تأمین منطقهای در حال تغییر دادن فضای فعالیت این صنعت هستند. در قلب این دیدگاه، ما آینده بخش شیلات را در قالب یک اکوسیستم مقاوم و مجهز به فناوریهای دیجیتال میبینیم.
پیام من به نسل آینده متخصصان این است که بخش شیلات امروز دیگر یک صنعت سنتی متعلق به گذشته نیست؛ بلکه بخشی از آینده تأمین غذا در جهان است. این حوزه اکنون با علم، فناوری، اقدامات اقلیمی و نوآوری پیوند خورده است. فرصتهای رو به رشدی در زمینههایی مانند فناوری غذایی، تحلیل دادهها، هوش مصنوعی، لجستیک هوشمند، گواهیهای پایداری و پلتفرمهای دیجیتال وجود دارد.
من از جوانان متخصص دعوت میکنم که این بخش را فقط بهعنوان یک مسیر شغلی نبینند، بلکه آن را فرصتی برای ایجاد تأثیری واقعی در آینده بدانند. این صنعت دیگر فقط درباره صیادان نیست؛ بلکه درباره شکل دادن به آینده غذا در جهان است.
