گزارش تفصیلی دبیرکل اتحادیه از هفدهمین کنفرانس جهانی تون ماهیان

در پی نامه شماره ک ب/15641 مورخ 15/05/1401 مدیرکل محترم دفتر بهبود کیفیت، فراوری و توسعه بازار آبزیان سازمان شیلات ایران به نمایندگی محترم یونیدو در ایران، اینجانب به همراه چهار تن دیگر از کارشناسان و افراد خبره به آن نمایندگی محترم معرفی شدیم تا در این کنفرانس شرکت نمائیم.

لازم به ذکر است که یونیدو در قالب یک برنامه مشترک با حمایت مالی کشور ژاپن برنامه ای را برای تقویت و اصلاح و آموزش صید و فراوری و مصرف ماهی گیدر (yellofin Tuna) در منطقه چابهار ایران در دست اجرا دارد. از محل بودجه این برنامه تا کنون در چندین نوبت صیادان و صاحبان واحدهای فراوری و کارشناسان بخش خصوصی و دولتی در برنامه های سفر آموزشی به ژاپن اعزام شده اند و یا از طریق برگزاری کارگاه های آموزشی در ایران با حضور مدرسین ژاپنی نسبت به انتقال دانش در این زمینه اقدام شده است.

حضور این هیئت پنج نفره در کنفرانس مذکور نیز با حمایت مالی این پروژه انجام شد. اعضای هیئت اعزامی شامل خانم لارا آزادیان به نمایندگی از یونیدو در ایران و آقایان مرتضی آزادی و مجید مصدق کارشناسان سازمان شیلات، امیر بکرانی صاحب واحد فراوری دریای نیلگون چابهار و مالک کشتی جمع آوری ماهی گیدر، مسعود بختیاری نایب رئیس سندیکای صنایع کنسرو و اینجانب بود که در بانکوک نیز آقای نیکلاس کارشناس مسئول یونیدو و در اتریش به گروه ملحق شدند.

1/ برنامه سفر

یکشنبه 17/07/1401

– حرکت از تهران در ساعت 5:10 به دوحه
– حرکت از دوحه در ساعت 8:05 به بانکوک
– ورود به بانکوک در سایت 18:55 و استقرار در هتل mode sathorn بانکوک در ساعت 20

دوشنبه 18/07/1401

حضور در محل کنفرانس (سالن کنفرانسی هتل Shangri-la) و انجام مرحله ثبت نام و رجیستری

سه شنبه 19/07/1401 تا پنجشنبه 21/07/1401

– حضور در محل کنفرانس و استماع مطالب و مشارکت در مباحث
– بازدید از نمایشگاه و جمع آوری اطلاعات و انجام مذاکرات فنی و تجاری
– ملاقات با خانم شرلین ماریا آنتونی سامی مدیر اینفوفیش و بحث و تبادل نظر در خصوص نحوه استفاده بخش خصوصی از خدمات این سازمان
– پرداخت حق عضویت اشتراک دو ساله مجله و اطلاعات تجاری و فنی سازمان اینفوفیش
– انجام مذاکرات دو جانبه با برخی از مدیران دولتی کشورهای شرکت کننده و نیز ارائه دهندگان مقالات و تبادل اطلاعات در زمینه های مورد نظر

جمعه 22/07/1401

– بازدید از مناطق توریستی و بازارهای شهر بانکوک
– چک اوت هتل در ساعت 12
– حرکت از بانکوک در ساعت 20:25 به سمت دوحه
– حرکت از دوحه در ساعت 00:55 روز شنبه 23/07/1401 و ورود به تهران در ساعت 3:30 بامداد

2/ دستاوردها و نکات مهم

1) قرار گرفتن در جریان آخرین اطلاعات صنعت تون ماهیان و روند جهانی این صنعت

2) آشنایی با تکنولوژی های روز دنیا در خصوص صید و صیادی تون ماهیان، فراوری های نوین و عرضه محصولات جدید و با ارزش افزوده

3) شناخت بیشتر ارزش و اهمیت ردیابی های مختلف و گواهی های بین المللی مرتبط (خصوصاً گواهی های صید مسئولانه و MSC) و ضرورت اجرای آن در کشور

4) نقش و اهمیت جایگاه اقیانوس هند در تولید و تجارت جهانی تون ماهیان و اهمیت ایران در این منطقه

5) ضرورت توجه جدی تر به صید پایدار و دوستدار محیط زیست خصوصاً حفظ ذخایر ماهی yellowfin و روش های بهبود صید و نگهداری و حمل و نقل آن

6) اهمیت تغییر نگرش و mentality و خصوصاً ضرورت تفکر مشترک تمام ذی نفعان اصلی برای ایجاد این تغییر

7) آشنایی با تجارب کشورهای پیشرو مانند اکوادور و نیز گینه جدید در مدیریت ذخایر، بهره برداری بهینه و سرعت نفوذ دانش و تفکر مشترک در میان صیادان و تمام زنجیره تولید و موفقیت این کشورها در اخذ گواهی های بین المللی

8) توجه جدی به موضوعات تغییر اقلیم و تغییرات اکوسیستمی مناطق مختلف صید تون ماهیان و اهمیت تبیین این موضوع برای جامعه صیادی و تصمیم گیرندگان دولتی برای انجام مطالعات بیشتر در این زمینه

9) آشنایی با برنامه های IOTC کاهش صید ماهی yellowfin در منطقه اقیانوس هند و نقش این تصمیم در حفظ امنیت غذایی مردم نواحی ساحلی

10) جدیت موضوع توجه به زنجیره های تامین و تسهیل گری دولت ها در زمینه تقویت و توسعه این زنجیره ها و شبکه سازی های مرتبط

11) چالش های بازار با توجه به کووید، جنگ اوکراین، تقویت دلار (در مقابل کاهش ارزش یورو و سایر ارزها) تورم، افزایش هزینه های حمل و نقل و … که سبب تغییرات در رفتار مصرف کنندگان خواهد شد.

12) تغییرات در نحوه فراوری و عرضه تون ماهیان به عنوان یک اصل مهم در آینده این صنعت

13) پیش بینی آینده صنعت تون ماهیان در جهت کاهش سهم ماهی تون به صورت کنسروی و افزایش سهم مصرف تون ماهیان به صورت کنسرو نشده (تازه و منجمد و همراه با سبزیجات و انواع محصولات ارزش افزوده

14) رشد تجارت دیجیتال در تون ماهیان (و کل آبزیان) و توسعه نرم افزارها و سخت افزارها و نیز زیرساخت ها و سیاست های تعرفه ای کشورها

15) اهمیت بسیار زیاد موضوع ردیابی و بلک چین از مرحله مونیتورینگ شناورها و قایق های صیادی تا بازار و پلتفرم های قابل استفاده در این زمینه / بر اساس بنچ مارک های بین المللی تعریف شده و توانمند سازی تشکل های بخش خصوصی برای اجرایی کردن آن

16) آشنایی با نسل جدید سیستم های اندازه گیری های الکترونیک (EM) و ضرورت بهره گیری تجارب کشورهای موفق در این زمینه

3/ پیشنهادات و بایسته ها

برگزاری این کنفرانس در شهر بانکوک که پایتخت جهانی تون ماهیان شناخته می شود فرصتی بود تا چالش ها و فرصت های صنعت تون ماهیان توسط برترین متخصصان این رشته و نیز بالاترین مقامات اجرایی کشورهای اصلی این حوزه مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد. موضوع کنفرانس امسال “تقویت تاب آوری، سازگاری و رشد پایدار در صنعت جهانی ماهیان تون” انتخاب شده بود.
حضور دبیرکل اینفوفیش و کارشناسان ارشد آن و نیز تعداد زیادی از وزرا و معاونین وزیر کشاورزی و شیلات کشورها از جمله فیجی، مالدیو، گینه جدید، اکوادور و تایلند و همچنین خبرگان و صاحبنامان این صنعت در دنیا از مجامع مختلف نظیر IOTC، آنکتاد، VASEP، نماینده بخش DG MARE اتحادیه اروپا، نماینده مسئول بخش تون ماهیان MSC از هلند و بسیاری از شخصیت های علمی و اجرایی از مناطق مختلف دنیا از آمریکای لاتین تا اروپا و اقیانوسیه و کشورهای متعدد آسیایی این کنفرانس را در بالاترین سطح ممکن خود قرار داده بود.
برگزار کننده این کنفرانس و نمایشگاه مربوطه سازمان اینفوفیش است که یک سازمان بین دولتی اطلاع رسانی بازاریابی و خدمات مشاوره فنی فراورده های آبزی در منطقه آسیا و اقیانوسیه است که در سال 1981 توسط فائو تاسیس شده و در سال 1987 به عنوان سازمان بین دولتی درآمده و کشورهای هند، بنگلادش، مالزی، اندونزی، ویتنام ، کره جنوبی، گینه جدید، سریلانکا، جزایر سلیمان و … به تدریج عضو آن شده و جمهوری اسلامی ایران نیز از سال 2004 به عضویت این سازمان درآمده است.
ارتباط با این سازمان برای کشور ما و خصوصاً فعالان بخش خصوصی صنعت شیلات ایران از اهمیت فراوانی برخوردار است و جای تاسف است که طی سال های اخیر این ارتباط به پایین ترین سطح خود رسیده و تقریباً در حال قطع شدن می باشد.
بر اساس این واقعیات و مشاهدات در طول همایش برخی ضرورت ها و بایسته هایی که می تواند (و باید) مورد توجه قرار گیرد به شرح ذیل پیشنهاد می گردد:

1) ضرورت حضور مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران در این نوع کنفرانس ها و مجامع بین المللی

بر اساس آمار ارائه شده در این کنفرانس پس از اندونزی که با 376650 تن صید ماهیان تون در رتبه اول صید منطقه اقیانوس هند قرار دارد، ایران با 255348 تن دارای رتبه دوم است و سپس کشورهای مالدیو (146906 تن) ، هند (138835 تن) و سی شل (12394 تن) و عمان (125575 تن) و سایر کشورها شامل سریلانکا، پاکستان، یمن و… قرار دارند. این موقعیت می طلبد که ایران حداقل در سطح معاون وزیر و رئیس سازمان شیلات ایران در این گونه کنفرانس ها حضور فعال داشته باشد.

2) لزوم حضور متخصصات و کارشناسان شیلاتی کشور در این مجامع

ضرورت داشت که کارشناسان خبره بیشتری خصوصاً از سازمان شیلات و موسسه علوم تحقیقات شیلاتی در این کنفرانس حضور فعال می داشتند. این متخصصین می توانند و باید با ارائه مقالات علمی و ارسال آن برای دبیرخانه ایفوفیش، دانش و توان فنی خود را ارائه داده و با حضور در این کنفرانس و بازدید از نمایشگاه مربوطه علاوه بر آن که خود را مطرح می سازند از دانش و اطلاعات ارائه شده در این همایش هم بهره برده و اطلاعات خود را به روز کنند.

حقیقتاً این نقطه ضعف بزرگی است که جای مدیران ارشد و کارشناسان متخصص ایران در این کنفرانس خالی بود. بنا به گفته مسئولان برگزاری این کنفرانس قریب 600 نفر از نزدیک به 70 کشور دنیا در این کنفرانس حضور داشتند. این افراد از شرکت های بزرگ ماهی گیری، صادرکنندگان و واردکنندگان، دلالان، خرده فروشان، کارخانه داران، تامین کنندگان تجهیزات، محققان و تحلیل گران بازار و … هستند که ارتباط با این افراد می تواند در انتقال دانش و تجربه برای ارتقای وضعیت صنعت شیلات کشور و بالاخص تون ماهیان ایران بسیار موثر باشد.

3) اهمیت تقویت و هدفمند تر کردن پروژه مشترک  unido

بدون تردید چنانچه پروژه مشترک همکاری یونیدو با سازمان شیلات ایران در خصوص ارتقای کیفیت صید و حمل و فرآوری ماهی yellofin در ایران نبود حضور این هیئت نیز در این کنفرانس مهم محقق نمی شد و جا دارد که از مدیریت این پروژه بابت ایجاد امکان حضور نمایندگانی از جمهوری اسلامی ایران در این کنفرانس تشکر ویژه نمود. از آن جا که یکی از الزامات توفیق این پروژه توسعه تبادلات بین المللی و خصوصاً بهره برداری از تجارب سایر کشورهای پیشرو در این زمینه است ابتکار دعوت از کارشناسان بخش خصوصی و دولتی برای حضور در این کنفرانس از اهمیت ویژه ای برای موفقیت پروژه یونیدو در ایران برخوردار است و این موضوع را باید قدر دانست.

استماع گزارشات و نیز ملاقات ها و مذاکرات انجام شده در طی این کنفرانس موجب آشنایی بیشتر با همیت و ضرورت توجه به ذخایر ماهی yellowfin tuna شد به نحوی که برنامه های کاهش صید این ماهی در منطقه اقیانوس هند از دو مسیر ( کاهش تلاش صیادی و ممنوعیت ورود صیادان جدید) طی سال های 2015 به بعد انجام شده و یکی از دستور کار های مهم کشورهای این منطقه قرار دارد. این موضوع ضرورت توجه به بهره برداری مسئولانه و پایدار را از ذخایر این ماهی در آب های دریای عمان و خلیج فارس را بیش از پیش روشن می کند که می بایست همین موضوع کاهش تلاش صید و نیز ممنوعیت ورود افراد جدید ( که متاسفانه رعایت نمی شود) به بدنه جامعه صیادی کشور و خصوصا صیادان ماهی گیدر yellowfin)) منتقل گردد.

از سوی دیگر پروژه unido می تواند با برگزاری کارگاه های آموزشی ویژه انعکاس دستاوردها و مسایل مطرح شده در این کنفرانس برای جامعه صیادی، فعالان بخش صنعتی (کارخانجات تولید کنسرو) و نیز مدیران و تصمیم گیران دولتی، در جهت بهره برداری از نتایج این کنفرانس در جهت پروژه هدفمند خود استفاده نماید.

4) ضرورت پیاده سازی نظام های رهگیری و خصوصا اخذ گواهی MSC

بخش عمده ای از سخنرانی های ارائه شده به موضوع ردیابی، نسل جدید سیستم های مونیتورینگ و اهمیت و الزام دارا بودن گواهی نامه ها خصوصاً MSC اختصاص داشت. از 36 شرکت های حاضر در نمایشگاه نیز تعداد 10 شرکت در خصوص ردیابی، جمع آوری اطلاعات، بهینه سازی زنجیره ارزش، استفاده از پهبادها و سیستم های ماهواره ای مونیتورینگ و نظام نامه های گواهی های سلامت محصول فعالیت می نمودند.

اعضای هیئت به وضوح دریافتند که موضوع ردیابی و صدور گواهی های صید مسئولانه در تون ماهیان و نیز گواهی های ASC و MSC به عنوان یک امر مسلم در دنیا پذیرفته شده و تمام راه کارهای آن مشخص است و نظام نامه های آن نیز به روشنی تدوین شده و ما نیز در کشورمان ناگزیر به اجرای آن هستیم.

آن چه برای اینجانب در این کنفرانس مسجل شد این بود که زیر بناها، سیستم های نرم افزاری، نظام اجرایی و پلتفرم های جمع آوری داده ها برای ردیابی و صدور گواهی ها کاملاً جا افتاده و همه چیز از نظر نرم افزاری و اطلاعات پایه مهیاست و تنها چیزی که در کشور ما لازم است اراده و خواست ملی (اعم از بخش دولتی و بخش خصوصی) است که متاسفانه این عزم و اراده وجود ندارد. این تنبلی و سستی در استارت زدن این کار مهم حاصلی جز دور افتادن از بازار ندارد و هرچه تأخیر در اجرای نظام رهگیری و ایجاد سازمان نظام مند زنجیره تامین داشته باشیم فاصله مان از بازار به شدت بیشتر خواهد شد.

طی مذاکره کوتاهی که با آقای بیل هولدن مدیر ارشد  MSCدر بخش توسعه ماهی گیری تون ماهیان انجام و مشکل اعتباربخشی مطرح شد اظهار داشتند که این موضوع به راحتی قابل حل است و قول مساعد دادند که طی مکاتباتی که از سوی اتحادیه انجام خواهد شد راهنمایی لازم را هم در مورد کمک به اخذ گواهی MSC در مورد تون ماهیان و هم سایر آبزیان انجام دهند.

خوشبختانه سرکار خانم آزادیان مدیر محترم پروژه یونیدو در ایران فرمودند که در خصوص تون ماهیان ارتباطات و هماهنگی های اولیه توسط یونیدو با MSC انجام شده و برنامه های ارزیابی و انطباق و پیاده سازی ضوابط برای اخذ این گواهی در مورد تون ماهیان در منطقه چابهار از طریق این مرجع در حال انجام است که امیدواریم این مسیر به سرعت طی شود و به نتیجه مطلوب برسد.

5) استفاده از تجارب کشورها و شرکت های پیشرو در زمینه گواهی های بین المللی

طبق آنچه در این کنفرانس ارائه شد کشور کوچک گینه جدید (Papua New Guinea) توانسته زنجیره های تامین را به خوبی شکل دهد و 600 شرکت در این کشور موفق به اخذ گواهی MSC شده اند!

آقای آندرس آرنس هیدالگو معاون وزیر شیلات و آبزی پروری اکوادور نیز اعلام کرد که این کشور بزرگترین تولیدکننده میگوی پرورشی جهان و دومین تولیدکننده ماهی تون دنیاست و طی سال های 2020 تا 2022 به صورت سراسری نظام دیجیتالی ردیابی (Digital traceability) را در قالب یک برنامه جامع ملی برای چندین گونه مهم شامل کوسه، تون، میگو، خرچنگ قرمز و چند گونه دیگر اجرایی کرده است. طبق اعلام آقای آندرس آرنس هیدالگو دولت با مشارکت بهره برداران و ذی نفعان این نظام پایش و ردیابی را پیاده سازی کرده و همه شرکت های تولیدکننده کنسرو ماهی تون این کشور امروز دارای گواهی ASC هستند. طی همین دو سال 2021 و 2022، هفت کشتی پرساینر و 60 واحد فراوری گواهی MSC دریافت کرده اند. این توانمندی سبب شده که تمام بازارهای مطرح آبزیان دنیا بر روی محصولات کشور اکوادور باز باشد و این کشور در سال 2021 به رکورد درآمد 7 میلیارد دلاری از صنعت شیلات برسد.

شرکت های بزرگ و توانمندی نظیر Catsat، M3iGo، Sea Star، Satlink، Biolan و افراد سرشناسی نظیر آقای Marcelo Hidalgo مدیر اتحادیه صید صنعتی گینه نو، Bill Holden ،Francisco Blaha  از کشور نیوزلند، Antonio Bustamante مدیر شرکت Biolan  که در کنفرانس حضور داشتند از جمله افرادی هستند که در گزارشات و ارائه های خود نشان دادند که به کار بر اساس بلک چین و نظام نامه های آن و سخت افزارها و نرم افزارهای مرتبط تسلط کافی و تجربه عملی دارند.

ارتباط با این افراد و شرکت ها و استفاده از تجارب کشورهای گینه جدید و اکوادور و  حتی فیجی و مالدیو می تواند در راستای پیاده سازی نظام های مورد نظر برای دستیابی شرکت های ایرانی به گواهی های ASC و MSC بسیار مفید باشد.

در پایان مجددا از سازمان شیلات ایران و نمایندگی محترم یونیدو در ایران که امکان حضور اینجانب در این کنفرانس مهم را فراهم نمودند کمال امتنان را دارم.

علی اکبر خدایی 26/7/1401

گالری عکس های سفر بانکوک