صید هوور مسقطی در مالدیو چگونه یک کشور کوچک، نقش مهمی در صید پایدار ایفا میکند
مالدیو کشوری توریستی است ولیکن در صنعت تونماهیان نقش بسزایی ایفا مینماید. انتخاب صید پایدار و مسئولانه نه به عنوان یک انتخاب، بلکه یک نیاز برای ساکنین جزایر مالدیو در مرکز اقیانوس هند قلمداد میگردد . ماهی تون بخشی از زندگی روزمره و جزیی از فرهنگ مردم مالدیو است که پایه غذایی و امرار معاش تقریبا 30.000 نفر را شامل میشود.
عمر جمال رئیس سازمان فرآوری و صادرکنندگان غذای دریایی در مالدیو اظهار داشت که در زمان همه گیری بیماری کووید، با توقف پروازهای توریستی به جزایر مالدیو، تنها صنعت ماهیگیری تون ماهیان برای اهالی مالدیو باقی مانده بود.
هوورمسقطی یکی از سه گونه اصلی تون ماهیان گرمسیری در اقیانوس هند محسوب میشود. تونماهیان گرمسیری با سه روش اصلی صید پرساین، انواع قلابها و تورهای گوشگیر در این اقیانوس صید میشوند، اما این روش صید قلاب و دسته است که کمترین خسارت اکوسیستمی را از خود به جا می گذارد. هوور مسقطی یکی از گونه های اصلی صید در کشور مالدیو بوده که با روش سنتی قلاب و دسته (Pole & Line) بهره برداری می شود. صیادان در این شیوه صید، با پخش کردن طعمه زنده در آب و ایجاد تلاطم در آب، ماهیان هوورمسقطی گرسنه را برای خوردن غذا به وجد آورده و ماهی به طرف قلابهای در انتظار کشانده و به دام می اندازند.
با گذشت زمان و تغییرات در روش صید قلاب و دسته در پنجاه سال گذشته، وتبدیل شناورهای باد بانی به حالت کنونی، در حال حاضر بالاتر از 50000 تن هوور مسقطی به مراکز فرآوری و رستورانها در مالدیو ارسال میشود.
پیگیری در اخذ مدارک معتبر و گواهی برای صادرات
کشور مالدیو از سال 2008 صادرات ماهی هوورمسقطی را به کشورهای اروپایی شروع کرد، اما به منظور رقابت با نهادهای فرآوریکننده صنعتی در کشورهایی از قبیل تایلند باید به دنبال یک محصول خاص می گشت که تفاوتهایی با محصولات قبل داشته باشند، لذا همراه با افزایش نیاز مصرفکنندگان به منابع صید پایدار، به دنبال کسب مجوزMarine Stewardship Council (MSC) به منظور صادرات این ماهی افتادند.
روش صید قلاب و دسته ( Pole & Line) به عنوان یکی از روشهای صیادی چون اثر کمی بر زیست بوم میگذارد، انتخاب گردید. روشی که در نهایت انتخاب پذیری، صید ضمنی کمی داشته و با صید ماهی هوورمسقطی به این روش در سطح آب، شاهد هیچ تماسی با بستر دریا نیستیم.
به منظور دریافت گواهی صید از شورای راهبردی منابع و ذخایر دریایی، میبایست سه اصل سالم بودن ذخیره ماهی هوورمسقطی، اعمال کمترین اثر روش صید قلا ب و دسته بر زیستبوم و اعمال قوانین و ضوابط مدیریت ماهیگیری رعایت و اجرایی میشد.
یکی از مدیران پیشین کارخانجات فرآوری تونماهیان اعلام کرد که در شروع فعالیت تصور براین بود که کار دشواری برای کسب گواهی نداریم، در حالی که در حین کار متوجه شدیم که این مهم نیازمند جزئیات زیادی بوده که قبلا توجهی به آن نکرده بودیم از جمله تهیه و تدارک طعمه که از کجا باید تامین شود.
یکی از پیشرفتها در زمینه صید طعمه، پایداری و اطمینان از وضعیت ذخیره ماهیان مرجانی به عنوان طعمه بود . به این منظور طرح مدیریت ماهیگیری طعمه ماهیان به عنوان یکی از شروط اخذ گواهی MSC میبایست شامل صید این ماهیان به میزان کمتر از صید مجاز و پایداراعلام شده صورت میگرفت . برای دستیابی به این مهم، آموزشهای لازم به صیادان در زمینه جمعآوری داده های صید ماهیان طعمه شامل نوع گونه، محل صید واثرات صید با گونههای در معرض خطر داده شد.
دستیابی به بازارهای نو و جدید
بالاخره تلاشها مثمر ثمر واقع شد و کشور مالدیو به عنوان اولین کشور دراقیانوس هند موفق به اخذ گواهی MSC درصید و صیادی ماهی هوورمسقطی در سال 2012 شد.
با اخذ گواهی صید پایدار گونه هوورمسقطی علیرغم تعرفه بالای واردات، سوپرمارکتهای اروپا و آمریکای شمالی وابستگی کامل به بسته بندیهای این ماهی از آبهای مالدیو پیدا کردند و گواهی MSC به عنوان یک نعمت الهی به صیادان مالدیو کمک کرد تا از نظر اقتصادی بسیارپیشرفت داشته باشند.
مسئولان ماهیگیری مالدیو ثبت دادههای ماهیگیری قلاب و دسته را به روزرسانی کرده و بر اساس تعهدات به کمیسیون تونماهیان اقیانوس هند، سیستم ثبت دادهها به روش الکترونیکی را در سال 2022 آغاز کرده و از ابتدای سال 2025 آن را اجباری کردند. ثبت الکترونیکی دادههای صید و فرآوری، تمام نیازهای اطلاعاتی مدیران ماهیگیری را در لحظه وقوع فراهم کرده و در دسترس قرار میدهد. حضور ناظرین صید از سال 2019 آغاز شد ولی به دلیل مشکلات بودجه شامل تمام ناوگان صیادی نمیشد، و اکنون به کمک هوش مصنوعی در حال پیشرفت و توسعه سیستم مانیتورینگ ماهیگیری خود میباشند.
توسعه و به روزرسانی ادامه دارد و وزارت ماهیگیری و منابع اقیانوسی کشور مالدیو به کمک آژانس بینالمللی همکاریهای ژاپن (JICA)، پروژه توسعه امکانات و تسهیلات برروی شناور و روشهای حمل و انتقال ماهی را تدوین کردهاند که بر کاهش خسارت و ضررهای پس از صید طعمه ماهیان تاکید و آن را اجرایی کردهاند.
ماهی هوورمسقطی تنها توسط کشور مالدیو صید نمیشود و سلامتی این ذخیره توسط کمیسیون تونماهیان اقیانوس هند و به کمک کشورهای بهره بردار صورت میگیرد. یکی از مدیران شیلاتی مالدیو اظهار داشت که ما نمیتوانیم اعلام کنیم که به تنهایی میتوانیم بر روی ذخایر این ماهی مدیریت کنیم، چون ماهی هوورمسقطی جزو ماهیان مهاجر دور بوده و مشارکت سایر کشورها را نیز طلب می کند. اگر چه سهمیهبندی صید ماهی هوورمسقطی از سال 2018 برقرار شده است ولیکن مکانیسم اجرایی سهمیه بندی و موافقت نامه مشخصی میان دولتهای بهره بردار وجود نداشته، در نتیجه تاکنون رعایت محدودیت صید کاملا عملیاتی نشده است.
به منظور دستیابی به پایداری صید درازمدت و خطر از دست دادن گواهی سلامت این ذخیره، دولت مالدیو پیشنهاد میزان صید مجاز و پایدار این گونه را تقدیم کمیسیون تونماهیان اقیانوس هند (IOTC) کرد و با تایید و تصویب این پیشنهاد در سال 2024، کشور مالدیو به تلاشهای خود در زمینه اهمیت و فوریت اختصاص سهمیه در بین کشورهای بهرهبردار صید این گونه ادامه میدهد. با تلاش های کشور مالدیو و سایر کشورهای عضو، بالاخره موافقتنامه سهمیه صید هر کشور در آوریل سال2025 نهایی و تصویب شد.
آینده پیش رو
صنعت ماهیگیری جهانی در حال حاضر درگیر مسائل متعددی از قبیل تغییر اقلیم، صید بیرویه تا مشکلات اقتصادی و مداخلات سیاسی میباشد. کشور مالدیوعلیرغم این مسائل از دیرباز به دنبال مدیریت پایدار صید ماهی هوور مسقطی بوده وبا اجماع جهانی با امید به آینده تغییرات را دنبال میکند. عمر جمال در پایان تاکید داشته که ما میخواهیم تعیین کننده معیار ماهیگیری پایدار باشیم و با اطمینان از موفقیت خود صحبت داشته و اعلام کردند که ضمن پایبندی به اصول صید سنتی و پایدار خود، با سرمایهگذاری در ماهیگیری و جوامع صیادی، ماهیگیران را به همکاری با سایر کشورها در سطح منطقهای ترغیب وتشویق میکنیم.
