گزارش بخش FishBytes مجله اینفوفیش شماره 6 نوامبر- دسامبر 2024

بخش فیش‌بایت این شماره از نشریه اینفوفیش بین‌المللی بیشتر بر مصرف ماهی و محصولات قابل‌صید در اتحادیه اروپا در سال 2022 تمرکز دارد. بخش FishBytes در این شماره از INFOFISH International عمدتاً بر مصرف ماهی و محصولات شیلاتی قابل‌صید در اتحادیه اروپا (EU) در سال 2022 متمرکز است. متن، نمودارها و جداول زیر از «بازار ماهی اتحادیه اروپا 2023»، منتشر شده توسط رصدخانه بازار محصولات شیلات و آبزی‌پروری اروپا (EUMOFA) استخراج شده‌اند (بدون تغییر، به جز تنظیمات جزئی برای تناسب با فرمت).

مصرف سرانه

بر اساس پیش‌بینی‌های OECD-FAO در مورد چشم‌انداز کشاورزی، در سال 2022 اتحادیه اروپا در زمینه مصرف سرانه ماهی در رتبه دوازدهم قرار داشت که کمتر از نیمی از پیش‌بینی برای سه کشور برتر حوزه – یعنی مالزی، کره و نروژ – بود. با این حال، این مصرف روند صعودی را نشان می‌دهد و انتظار می‌رود تا سال 2028 به تقریباً 25.6 کیلوگرم به ازای هر نفر برسد. علاوه بر این، با نگاهی به مصرف کل، اتحادیه اروپا پس از دو مصرف‌کننده بزرگ، یعنی چین و اندونزی، در رتبه سوم قرار دارد.

تخمین زده می‌شود که در سال 2021 هر شهروند اتحادیه اروپا 23.71 کیلوگرم معادل وزن زنده (LWE) از محصولات شیلات و آبزی‌پروری استفاده کرده است که نشانگر افزایش 2 درصدی نسبت به سال 2020 است.

بیشتر مصرف محصولات شیلات و آبزی‌پروری اتحادیه اروپا شامل محصولات صید دریایی و به طور مشخص، محصولات شیلاتی وارداتی است. در واقع محصولات دریایی 16.91 کیلوگرم LWE از کل مصرف سرانه ظاهری را تشکیل می‌دهند و محصولات پرورشی 6.80 کیلوگرم باقی‌مانده را شامل می‌شوند.

تأمین تقاضا برای محصولات شیلات و آبزی‌پروری در اتحادیه اروپا عمدتاً به واردات متکی است که بیشتر شامل ماهی تون، سالمون، کاد، آلاسکا پولاگ و میگو است. در سال 2021 اتحادیه اروپا تنها 11% خودکفایی کلی برای این پنج گونه داشت که در عین حال 43% از کل مصرف ظاهری اتحادیه اروپا از محصولات شیلات و آبزی‌پروری را در بر می‌گرفت.

مصرف بر حسب گروه محصول

در اتحادیه اروپا، مصرف ماهی و غذاهای دریایی فرآوری‌شده از طریق خدمات غذایی و فروش خرده‌فروشی در سال 2022 تقریباً 2.2 میلیون تن بود. این مقادیر به شدت متمرکز هستند، به‌طوری‌که چهار کشور برتر، یعنی آلمان، اسپانیا، ایتالیا و فرانسه، 75 درصد از کل را تشکیل می‌دهند. آلمان به تنهایی نزدیک به 30 درصد از کل آمار را به خود اختصاص داده است. با این حال، وقتی به آمار حجمی سرانه نگاه می‌کنیم، وضعیت بسیار متنوع‌تر است و فرانسه و لهستان نسبت به سهم‌های خود در حجم‌های کل مصرف شده، رده‌های پایین‌تری دارند.

کانال خرده‌فروشی تقریباً در تمام کشورها بزرگترین سهم را از کل فروش ماهی و غذاهای دریایی فرآوری شده داشت، که این سهم‌ها از حداقل 63 درصد در آلمان تا حداکثر 92 درصد در ایتالیا متغیر بود. با این حال، در یونان، فروش بین خدمات غذایی (50 درصد) و خرده‌فروشی (50 درصد) تقسیم شده بود.

فروش خرده‌فروشی و مصرف از طریق خدمات غذایی در سال‌های اخیر دستخوش تحولات متفاوتی بوده است. همانطور که می‌توان انتظار داشت، به دلیل شیوع COVID-19 فروش خرده‌فروشی در سال 2020 به طور قابل توجهی افزایش یافت؛ در حالی که فروش از طریق خدمات غذایی کاهش یافت. از سال 2021 به بعد، همراه با بازگشایی‌های تدریجی، روندهای معکوس به ثبت رسید. از سال 2021 تا 2022 فروش از طریق خدمات غذایی در اتحادیه اروپا 23 درصد رشد کرد و به بیش از 510,000 تن رسید. با این حال، این مقدار هنوز 9 درصد کمتر از قبل از پاندمی در سال 2019 بود که مجموع آن بیش از 560,000 تن بود. بر اساس برآوردهای Euromonitor، این سطح تا سال 2025 به دست نخواهد آمد، اما چندین استثنا در سطح کشورها وجود دارد. در واقع، در سال 2022، فروش در اکثر کشورها به سطوح نزدیک به سال 2019 رسید، هرچند افزایش‌های کندتری در آلمان، اسپانیا و فرانسه، سه کشور مصرف‌کننده برتر ثبت شد که بدین ترتیب در سطح اتحادیه اروپا تأثیر گذار بود.

	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025	2026	2027	2028
مالزی	58،52	58،23	57،48	57،76	57،66	57،51	57،01	56،84	56،93	57،05
کره جنوبی	57،41	57،55	57،13	57،65	57،61	57،54	57،00	56،86	56،59	56،42
نروژ	54،56	54،86	54،77	55،48	55،87	56،36	56،37	56،65	57،03	57،57
ژاپن	46،74	46،10	45،59	45،55	45،26	45،05	44،53	44،43	44،14	44،05
چین	40،42	40،89	41،16	42،26	42،63	42،98	43،09	43،49	43،91	44،28
ویتنام	40،73	40،92	40،98	42،23	43،11	43،62	43،98	44،19	44،99	45،27
اندونزی	38،98	39،63	39،97	39،68	40،72	40،85	42،15	42،04	42،43	42،95
تایلند	28،07	28،40	28،49	29،13	29،59	29،98	30،19	30،61	31،05	31،52
نیوزیلند	27،58	27،44	27،27	27،49	27،55	27،62	27،40	27،42	27،34	27،38
فیلیپین	26،47	26،38	26،23	26،28	26،11	25،89	25،51	25،29	25،11	24،85
استرالیا	25،07	25،39	25،37	25،61	25،72	25،86	25،76	25،84	25،81	25،89
اتحادیه اروپا	23،82	23،98	24،16	24،55	24،74	24،99	25،22	25،22	25،36	25،59
مصر	24،07	24،07	24،29	24،39	24،53	24،89	25،08	25،10	25،39	25،43
ایالت متحده آمریکا	22،90	22،91	23،05	23،37	23،53	23،75	23،71	23،76	23،67	23،71
اسرائیل	22،16	22،23	22،45	23،37	23،53	23،75	23،71	23،76	23،67	23،71
جهان	20،66	20،73	20،72	20،96	21،07	21،12	21،13	21،16	21،21	21،26

کالاهای فرآوری‌شده

عمده کالاهای ماهی و غذاهای دریایی که از طریق خرده‌فروشان و کانال‌‌های ارائه خدمات غذایی به فروش می‌روند شامل کالاهایی با ماندگاری بالا یا به اصطلاح مناسب قفسه‌ها[1] است. این نوع محصولات در سال 2022 به مجموع فروش 1.1 میلیون تن در اتحادیه اروپا رسید. در مقام‌های بعدی، محصولات منجمد با تقریباً 630,000 تن فروش و 400,000 تن محصولات سرد قرار گرفتند. سهم محصولات با عمر ماندگاری بالا از کل ماهی و غذاهای دریایی فرآوری شده در کشورهای مختلف متفاوت بود. در سال 2022 این سهم از 11% در کرواسی جایی که محصولات منجمد ترجیح داده می‌شوند، تا 84% در اسپانیا متغیر بود.

[1] Shelf-stable

مصرف محصولات با ماندگاری طولانی‌مدت از طریق خدمات غذایی و خرده‌فروشی، به‌مراتب در آلمان و اسپانیا بیشتر از سایر کشورها بوده است؛ به‌طوری که هرکدام ۲۸ درصد از کل فروش این دسته از محصولات را به خود اختصاص داده‌اند و فروش هر یک از این کشورها بیش از ۳۲۰ هزار تن بوده است. همچنین، سرانه مصرف اسپانیا ۷ کیلوگرم است که به‌مراتب بالاترین میزان در اتحادیه اروپا محسوب می‌شود و ۱۵ درصد از کل مصرف سرانه در سال ۲۰۲۲ را به خود اختصاص داده، در حالی که این رقم در آلمان کمتر از ۴ کیلوگرم بوده است..

در زمینه مصرف محصولات منجمد، آلمان بیشترین میزان مصرف را داشته و بیش از ۳۲۰ هزار تن محصول منجمد در سال ۲۰۲۲ به فروش رسانده است. ایتالیا نیز با نزدیک به ۱۳۰ هزار تن در رتبه دوم قرار گرفته است. از نظر مصرف سرانه ماهی و غذاهای دریایی منجمد، کرواسی با بیش از ۳.۵ کیلوگرم در سال ۲۰۲۲ بالاترین مصرف سرانه را داشته است. پس از کرواسی، آلمان با تقریباً ۳ کیلوگرم و سپس ایتالیا، سوئد و اتریش با مصرف سرانه کمی بیش از ۲ کیلوگرم در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

در زمینه محصولات خنک‌شده (سرد)، فرانسه بزرگ‌ترین مصرف‌کننده این محصولات در اتحادیه اروپا بود و بیش از ۱۲۵ هزار تن از این محصولات را در سال ۲۰۲۲ به فروش رساند که ۳۲ درصد از کل فروش را شامل می‌شد. آلمان با نزدیک به ۵۵ هزار تن یا حدود ۱۵ درصد از کل فروش در رتبه دوم قرار داشت. سپس ایتالیا با تقریباً ۳۶ هزار تن یا ۹ درصد و لهستان با نزدیک به ۳۲ هزار تن یا ۸ درصد قرار گرفتند. با این حال، داده‌های مربوط به مصرف سرانه وضعیت متفاوتی را نشان دادند، زیرا کشورهای حوزه بالتیک بیشترین سرانه مصرف را داشتند: کشورهای لیتوانی و استونی هر کدام بیش از ۳ کیلوگرم سرانه مصرف در سال ۲۰۲۲ را به خود اختصاص دادند و پس از آن‌ها دانمارک با کمی بیش از ۲ کیلوگرم، سوئد و لتونی با حدود ۲ کیلوگرم قرار گرفتند. فرانسه با کمتر از ۲ کیلوگرم سرانه مصرف در رتبه بعدی قرار داشت.

تأثیرات همه‌گیری بیماری کووید-۱۹ در بررسی روند سالانه فروش خرده‌فروشی و مصرف خارج از خانه به‌وضوح قابل مشاهده است. همان‌طور که در محصولات فرآوری‌شده مشاهده شد، کاهش چشمگیری در مصرف خارج از خانه در تمام کشورهای مورد بررسی در سال ۲۰۲۰ رخ داد، اما از سال ۲۰۲۱ روندی روبه‌بهبود آغاز شد و انتظار می‌رود این روند در سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۷ تثبیت شود. آلمان تنها کشوری در میان کشورهای تحت بررسی بود که کاهش مصرف خارج از خانه از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ را تجربه کرد. با این حال، فروش در اوایل سال ۲۰۲۳ شروع به بهبود کرد.

از سوی دیگر، فروش خرده‌فروشی از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۰ به‌طور میانگین ۹ درصد در هر یک از پنج کشور بررسی‌شده افزایش یافت. اما پس از آن تغییرات قابل‌توجهی ثبت نشد و به‌طور میانگین کاهش جزئی ۱ درصدی از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ مشاهده شد. سپس کاهش متوسط ۴ درصدی از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ ثبت شد که بیشترین کاهش مربوط به آلمان بود که ۱۳ درصد افت فروش خرده‌فروشی را تجربه کرد. شرایط اقتصادی در سال ۲۰۲۲ که با تورم قابل‌توجه و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان اتحادیه اروپا همراه بود، دلیل اصلی این کاهش بود.

فروش خرده‌فروشی و مصرف خارج از خانه محصولات غیر فرآوری‌شده در اسپانیا در سال ۲۰۲۲ در مقایسه با سایر کشورهای بررسی‌شده برجسته بود و مجموعاً بیش از ۱ میلیون تن یا معادل ۲۱.۳ کیلوگرم سرانه مصرف را شامل شد. ایتالیا در رتبه دوم قرار داشت، اما با فاصله زیاد، با فروش ۵۴۶ هزار تن یا ۹.۳ کیلوگرم سرانه مصرف.

محصولات ارگانیک

محصولات ارگانیک بازاری خاص را در اتحادیه اروپا دارند. این بخش بر روی چهار کشور اتحادیه اروپا متمرکز است که بالاترین مصرف ماهی را دارند؛ یعنی آلمان، اسپانیا، فرانسه و ایتالیا. بریتانیا (UK) نیز نقش رهبری را در تولید سالمون ارگانیک در اروپا دارد و تأمین‌کننده اصلی بازار اتحادیه اروپا است.

محصولات غیرفرآوری‌شده

فروش محصولات غیرفرآوری‌شده از طریق تمام کانال‌ها (خرده‌فروشی + خدمات غذایی + مؤسسات) در آلمان، اسپانیا، فرانسه، ایتالیا، لهستان و بریتانیا تحلیل شد. ماهی‌های استخوانی نقشی محوری در تمام کشورهای مورد بررسی داشتند و پس از آن با فاصله‌ای قابل توجه، نرم‌تنان (که شامل سرپایان[2] می‌شود) و سخت‌پوستان[3] قرار داشتند. محصولات نرم‌تنی در کشورهای جنوبی اتحادیه نقش قابل توجه‌تری ایفا کردند: سرپایان و صدف‌ها در اسپانیا، صدف‌ها و صدف‌های خوراکی در فرانسه و انواع صدف‌های خوراکی و سرپایان در ایتالیا. از سوی دیگر، سخت‌پوستان سهم نسبتاً پایینی داشتند.

[2] cephalopods
[3] crustaceans

در سال 2022، به طور میانگین 1.9% از کل مصرف محصولات حاصل از صید و آبزی‌پروری غیرفرآوری‌شده از طریق کانال‌های خرده‌فروشی، خدمات غذایی و مؤسسات در این پنج کشور از محصولات ارگانیک بود. به طور دقیق‌تر، پوشش این محصولات 2.9% در بریتانیا، 2.8% در فرانسه، 2.7 % در آلمان، 0.6% در ایتالیا و 0.3% در اسپانیا بود. تمامی این سهم‌ها طی ده سال گذشته طبق گزارش یورومانیتور[4] افزایش نشان داده‌اند. به لحاظ مطلق، فرانسه بزرگ‌ترین مقادیر ماهی و غذاهای دریایی ارگانیک را مصرف کرد که حدود 10,000 تن در سال 2022 بود، پس از آن آلمان با 8,500 تن و بریتانیا با کمی بیش از 6,000 تن قرار داشتند. ایتالیا و اسپانیا با فاصله‌ای کمتر از 3,500 تن هر کدام در رتبه‌های بعدی بودند.

[4] Euromonitor

با مقایسه دقیق توسعه فروش خرده‌فروشی و مصرف خارج از خانه همه ماهی‌ها و غذاهای دریایی فرآوری‌نشده با محصولات ارگانیک، مشخص می‌شود که از سال 2019 تا 2020، کاهشی با میانگین 2% مشاهده می‌شود که برای محصولات ارگانیک کمتر از کاهش کلی 5% گزارش ‌شده برای همه ماهی‌ها و غذاهای دریایی غیر فرآوری شده بود. با این حال، این بخش در سال 2022 همان تاب‌آوری را نشان نداد و طبق گفته ذی‌نفعان، در واقع با افت تقاضا به دلیل تورم مواجه شد.

در سمت تولید، طبق آمار یورواستت[5]، تولید کل آبزی‌پروری ارگانیک در اتحادیه اروپا در سال 2021 نزدیک به 99,300 تن بود که 9% از کل تولید آبزی‌پروری اتحادیه اروپا را شامل می‌شود. بیش از دو سوم تولید ارگانیک در سه کشور انجام می‌شود: ایرلند که تقریباً 33,000 تن در سال 2021 تولید کرد، عمدتاً سالمون و صدف؛ ایتالیا با 23,700 تن، عمدتاً صدف و ماهی‌های استخوانی؛ و هلند با 15,300 تن، با عمده تولید صدف.

[5] Eurostat

به لطف رشد تولید صدف[6] ارگانیک، مجموع تولید ماهی و آبزیان ارگانیک در اتحادیه اروپا نسبت به سال 2015، که تولید به 46،000 تن رسید، رشد چشمگیری داشته است. علت اصلی رشد تولید بین سال‌های 2020 و 2021 افزایش تولید صدف ارگانیک در کشورهای ایتالیا و هلند است.

[6] mussel

واردات فرا-اروپایی

در سال 2022 ارزش کل واردات فرا-اروپایی ماهی‌ها و آبزیان در اتحادیه اروپا به 31.90 میلیارد یورو رسید که حجمی معادل 6.13 میلیون تن کالا را داشت. این ارزش کل تا سال 2021 شاهد رشد 23 درصدی بود که 6 میلیون یورو افزایش را نشان می‌داد ولی حجم کلی 113،356 تن کاهش پیدا کرد. در حقیقت، واردات اساسی‌ترین گونه‌های وارداتی مثل سالمون از نظر حجمی کاهش یافت ولی از نظر ارزش کل رشد افزایشی داشت. با وجود این، استثناهایی هم وجود داشت که رشد حجمی نیز داشتند که شامل میگوی آب گرم، ماهی مرکب و پودر ماهی[7] است.

[7] fishmeal

از آنجا که بخش قابل توجهی از واردات خارج از اتحادیه اروپا از نروژ وارد می‌شود، این عامل به‌طور قابل توجهی به افزایش کلی ارزش کمک کرده است. لازم به ذکر است که بازار اتحادیه اروپا برای ماهی و غذاهای دریایی به شدت به واردات از کشورهای ثالث وابسته است، به‌ویژه برای مواد اولیه مورد استفاده در بخش فرآوری، مانند سالمون تازه، کاد تازه، سیت تازه، کنسرو ماهی تون و ساردین‌های کنسرو‌شده، میگوهای گرمسیری منجمد و آلاسکا پولاک منجمد.

سالمون، بدون شک اصلی‌ترین گونه وارداتی در اتحادیه اروپا است که 17 درصد از حجم کل واردات خارج از اتحادیه اروپا و 30 درصد ارزش کلی را در سال 2022 به خود اختصاص می‌دهد. مبدا اصلی این ماهی کشورهای نروژ و بریتانیاست. از نظر حجمی، ماهی کاد دومین گونه وارداتی پس از سالمون است که باز هم نروژ تأمین‌کننده اصلی آن است و به‌دنبال آن روسیه و ایسلند با جایگاهی پایین‌تر قرار دارند.

در میان گونه‌های با ارزش‌تر، از سوی دیگر، میگوها پس از سالمون قرار دارند، به‌ویژه میگوهای آب گرم (میگوهای منجمد از نوع Penaeus که عمدتاً از اکوادور وارد می‌شوند)، همچنین میگوها و شاه‌میگوهای مختلف، که البته شامل Pandalidae، Crangon، میگوهای آب‌های عمیق (Parapenaeus longirostris) و گونه‌های Penaeus نیست چراکه این نوع میگوها عمدتاً از آرژانتین، هند، ویتنام و گرینلند وارد می‌شوند.

چین، اکوادور و مراکش سه کشور اصلی مبدأ واردات اتحادیه اروپا از محصولات صید و آبزی‌پروری هستند. واردات اتحادیه اروپا از چین عمدتاً شامل فیله‌های منجمد آلاسکا پولاک می‌شود، در حالی که واردات از مراکش متنوع‌تر است و ساردین‌ها و پودر ماهی بخش عمده‌ای از حجم را تشکیل می‌دهند. ارزش واردات از مراکش عمدتاً شامل هشت‌پا و ماهی مرکب است که بیشتر آن از جزایر فالکلند وارد می‌شود. ماهی تون Skipjack نیز در میان گونه‌های با ارزش بالای وارداتی به اتحادیه اروپا قرار دارد که اکوادور بزرگ‌ترین تأمین‌کننده آن است. باید توجه داشت که بخشی از این واردات شامل تون ماهی‌هایی است که ناوگان اتحادیه اروپا صید می‌کند و به اکوادور برای فرآوری ارسال و سپس دوباره به اتحادیه اروپا وارد می‌شوند.

مهم است که تأکید شود که واردات یوروستات-COMEXT[8] بر اساس جریانات ثبت شده توسط گمرک‌های ملی گزارش می‌شود، اما در بیشتر موارد، کشورهای عضو اتحادیه اروپا مقاصد نهایی واقعی نیستند. بلکه این “واردکنندگان” نقاط ورود برای محصولات صید و آبزی‌پروری وارداتی به اتحادیه اروپا هستند که سپس در بازار داخلی تجارت می‌شوند.

[8] Eurostat-COMEXT

با توجه به این نکته، پنج کشور بزرگ واردکننده اتحادیه اروپا اسپانیا، سوئد، فرانسه، دانمارک و هلند هستند. در سال 2022، اسپانیا بزرگ‌ترین واردکننده خارج از اتحادیه اروپا از نظر ارزش بود که 17 درصد نسبت به سال 2021 افزایش داشت، پس از آن سوئد قرار دارد که افزایش 24 درصدی در ارزش نسبت به سال 2021 ثبت کرده است که عمدتاً به دلیل افزایش ارزش واردات سالمون آن است که 99 درصد تفاوت را تشکیل می‌دهد

تعداد بازدید: ۳۱

لینک کوتاه: کپی کن!