تجزیه و تحلیل فصلی ماهی ماهی سالمون مجله GlobFish – شماره4 January-June 2024
چالشهای زیستی و تأثیر آن بر تولید نیمه اول سال
برداشت ماهی سالمون در کشورهای اصلی تولیدکننده از ژانویه تا ژوئن 2024 به دلیل چالشهای زیستی با کاهش همراه بود. در برخی موارد، عدم قطعیتهای ناشی از مقررات جدید نیز بر تولید تأثیر گذاشت. با این حال ، چشمانداز نیمه دوم سال با توجه به افزایش تقاضا در بازارهای بینالمللی ، محتاطانه خوشبینانه است.
تولید جهانی بر اساس گونه
تحلیلگران صنعت توافق دارند که بخش جهانی سالمون یکی از چالشبرانگیزترین دورههای خود را در سالهای اخیر تجربه میکند ، از جمله شیوع عفونتهای باکتریایی و رشد جلبکهای مضر که ممکن است عرضه سالمون را محدود کند. با این حال، طبق گزارش Rabobank، صنعت سالمون همچنان سودآورترین بخش آبزیپروری در نیمه اول 2024 بوده است، که این امر به ترکیبی از افزایش قیمتها (هرچند کمی کمتر از نیمه اول 2023) و کاهش جزئی هزینههای خوراک نسبت داده میشود. رشد تقاضا در نیمه دوم سال 2024 همچنان نامشخص است، اما به دلیل بهبود وضعیت اقتصادی در کشورهای غربی و کاهش هزینههای خوراک، میتوان به بهبود نسبی امیدوار بود.
سالمون آتلانتیک
میزان عرضه جهانی سالمون آتلانتیک در دوره ژانویه تا ژوئن 2024 به حدود 1,220,800 تن رسید که 4 درصد کمتر از مدت مشابه نیمه اول سال 2023 است. این میزان کاهش، چهار برابر بیشتر از کاهش ثبت شده در نیمه اول 2023 در مقایسه با مدت مشابه در سال 2022 بود.
در این دوره، نروژ و شیلی به ترتیب 610,700 تن و 318,300 تن تولید داشتند که در مقایسه با نیمه اول سال 2023 به ترتیب 6 و 14.6 درصد کاهش نشان میدهد.
سایر ماهیان آزاد
تولید سالمون کوهو در شیلی طی نیمه اول 2024 به 60,100 تن رسید که 2.8 درصد کمتر از نیمه اول 2023 بود.در مقابل، برداشت قزلآلای رنگینکمان در این کشور به 40,300 تن رسید که افزایشی چشمگیر برابر با 53.7 درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل را نشان میدهد.
سالمون وحشی
پس از یک سال با قیمتها و تقاضای پایین، فصل 2024 صید سالمون در آلاسکا بهطور رسمی در اواسط ماه مه با ماهیگیری سالمون سوکی (Sockeye) در رودخانه Copper آغاز شد. دپارتمان ماهی و شکار آلاسکا پیشبینی کرده است که صید تجاری سالمون در سال جاری تقریباً 136 میلیون قطعه خواهد بود که بهطور قابلتوجهی کمتر از 232 میلیون قطعه در سال 2023 است. این کاهش عمدتاً به تفاوتهای معمول بین سالهای فرد و زوج در صید مربوط میشود. بهویژه، انتظار میرود که برداشت سالمون صورتی (Pink Salmon) بسیار کمتر باشد. بر اساس اعلام مقامات، عدم قطعیت در پیشبینی بازگشت این گونه به چرخه تولید به دلیل عمر کوتاه آن و سایر عوامل است.
همزمان، فصل ماهیگیری سالمون در خاور دور روسیه آهسته آغاز شد اما در ماه اوت شدت گرفت و تمرکز بر تأمین بازار داخلی با محصولات تازه بود. آژانس شیلات فدرال روسیه (Rosrybolovstvo) اعلام کرد که سالمون صورتی همچنان بیشترین میزان صید را به خود اختصاص داده است، بهطوری که تا اواسط اوت، 69 درصد از کل صید (120,000 تن از 175,000 تن) را شامل شده است. موسسه تحقیقات شیلات و اقیانوسشناسی روسیه (VNIRO) پیشبینی کرده است که حجم کل صید این فصل به 345,600 تن خواهد رسید.
مسائل و چالشها
انتظار میرود که بهبود نسبی در عرضه جهانی ماهی سالمون رخ دهد، که عمدتاً تحت تأثیر افزایش تولید در نروژ و اسکاتلند خواهد بود.
نروژ
در نیمه نخست سال، برداشت ماهی سالمون نروژی با کاهش قابلتوجهی مواجه شد که علت اصلی آن چالشهای زیستی مانند عفونتهای باکتریایی و دمای غیرعادی پایین آب بود. طبق گزارش Kontali، در برخی هفتهها تا ۴۰ درصد از عرضه تحت تأثیر این عوامل قرار گرفت. استفاده بیشتر از درمانهای کنترل شپش دریایی باعث کاهش میانگین وزن ماهیان برداشتشده شد، که این امر به کاهش مقدار ماهی سالمون باکیفیت برتر و در نتیجه افزایش قیمتها منجر شد. علاوه بر این، قیمتهای متوسطی که پرورشدهندگان ماهی دریافت کردند، بهطور قابلتوجهی کمتر از حد انتظار بود.
با وجود این چالشها، نشانههایی از بهبود در این بخش دیده میشود، بهویژه با گرمتر شدن دمای آبهای نروژ. انتظار میرود که عرضه ماهی سالمون افزایش یابد و اصلاحاتی در قیمتها صورت گیرد.
اسکاتلند
با پیشبینی تغییرات مالی و محدودیتهای اعمالشده بر هزینههای عمومی، سازمان سالمون اسکاتلند، که تولیدکنندگان و شرکتهای زنجیره تأمین ماهی سالمون اسکاتلند را گرد هم آورده است، از دولت خواسته است که بر رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال تمرکز کند و همچنین بوروکراسیای را که مانع رشد “اقتصاد آبی” اسکاتلند شده است، کاهش دهد.
با اینکه دولت نقش مهم ماهی سالمون اسکاتلند در اقتصاد را به رسمیت میشناسد، این سازمان هشدار داده است که روند کند اصلاحات قانونی، رشد پایدار را به تعویق انداخته و بر درآمدی که برای حمایت از خدمات عمومی لازم است، تأثیر منفی گذاشته است. همچنین، نیاز به افزایش بودجه برای تسریع در صدور مجوزهای مزارع پرورش ماهی سالمون و سایر پروژههای کلیدی که به رشد اقتصادی کمک میکنند، مورد تأکید قرار گرفته است.
کانادا
کانادا در نیمه نخست سال ۲۰۲۴ شاهد بهبود چشمگیری در سطح تولید ماهی سالمون بود. بااینحال، همانطور که در گزارش قبلی GLOBEFISH Highlights ذکر شده است، اختلافنظرهایی میان صنعت و وزارت شیلات و اقیانوسهای کانادا (DFO) بر سر برنامه انتقال از پرورش ماهی سالمون در قفسهای باز در آبهای بریتیش کلمبیا به مزارع خشکی و قفسهای بسته تا سال ۲۰۲۹ وجود دارد.
طبق گزارشهای رسانهای، تولیدکنندگان سالمون در این منطقه اظهار داشتهاند که به دلیل عدم اطلاع از جزئیات این طرح، دچار عدم قطعیت در برنامهریزی شدهاند، که این مسئله بر زنجیره ارزش ماهی سالمون تأثیر گذاشته است.
شیلی
فعالان صنعت پرورش ماهی در شیلی معتقدند که مقررات سختگیرانه و پیچیده باعث محدود شدن رشد این بخش شده و بر سرمایهگذاریها و چشمانداز آینده تأثیر منفی گذاشته است. علاوه بر این، لایحه جدید آبزیپروری که قرار است در اواسط سال ۲۰۲۵ ارائه شود، همچنان موجب ایجاد عدم اطمینان در صنعت شده است. برخی از تولیدکنندگان از اینکه فرصتی برای مشارکت در روند تدوین این لایحه نداشتهاند، ابراز نارضایتی کردهاند.
علاقه بازار به محصولات تازه باعث شده است که رقابتپذیری صنعت سالمون شیلی کاهش یابد، بهویژه در مقایسه با کشورهایی مانند نروژ که بدون مشکل میتواند بازار اصلی خود، یعنی اروپا، را با محصولات تازه از طریق حملونقل زمینی تأمین کند.
در همین حال Rabobank گزارش داده است که عرضه ماهی سالمون شیلی در نیمه نخست سال ۲۰۲۴ به دلیل مشکلات زیستی و محدودیتهای قانونی کاهش یافته است. این گزارش به ضررهای ناشی از شکوفایی جلبکهای مضر اشاره میکند و همچنین خاطرنشان کرده است که برخی شرکتها به دلیل تجاوز از سقف قانونی تولید تعیینشده برای هر مجوز، مجبور به تعدیل تولید خود شدهاند.
انتظار میرود که پدیده لا نینیا باعث کاهش دمای آبها شود، که این امر میتواند چالشهای زیستی فعلی را کاهش دهد و در نیمه دوم سال به رشد عرضه کمک کند. بااینحال، عدم قطعیتهای قانونی همچنان ادامه خواهد داشت، زیرا شرکتها در مورد فراتر رفتن از سهمیههای تولید خود با احتیاط عمل میکنند.
تجارت و بازارها
نروژ
شورای غذای دریایی نروژ (NSC) تغییر در ترجیحات بازار به سمت فیلههای ماهی بیشتر را برجسته کرده و همچنین اعلام کرده است که افزایش رقابت جهانی بر قیمتها در بازارهایی که به شکل سنتی بیشترین مبلغ را برای سالمون نروژی پرداخت میکردند، تأثیر گذاشته است. در ژوئن ۲۰۲۴، قیمتها در بازارهایی مانند ایتالیا، کره جنوبی، چین و ایالات متحده کاهش چشمگیری داشت.
نروژ در نیمه نخست سال ۲۰۲۴ ، ۵۰۰,۶۶۰ تن ماهی سالمون به ارزش ۵۶.۳ میلیارد کرون نروژ (معادل ۵.۲ میلیارد دلار آمریکا) صادر کرد، که این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، ۴ درصد از نظر حجم و ۳ درصد از نظر ارزش کاهش یافته است. در این دوره، لهستان، دانمارک و ایالات متحده بزرگترین بازارهای مقصد برای این محصول بودند.
در مقابل، صادرات ماهی قزلآلای نروژی در بازه ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۴ نسبت به مدت مشابه سال قبل هم از نظر حجم و هم از نظر ارزش افزایش یافت. در مجموع ۲۹,۸۳۹ تن قزلآلا به ارزش ۲.۹ میلیارد کرون نروژ (۲۶۸ میلیون دلار آمریکا) صادر شد که نشاندهنده رشد ۴۴ درصدی در حجم و ۲۷ درصدی در ارزش است. اوکراین، ایالات متحده و تایلند مهمترین بازارهای این محصول بودند.
در همین حال، صادرات ماهی سالمون آتلانتیک تازه و سرد شده به چین در نیمه نخست ۲۰۲۴ نسبت به مدت مشابه در ۲۰۲۳ ، ۲۰ درصد از نظر حجم و ۱۰.۹ درصد از نظر ارزش کاهش یافت. این کاهش را میتوان به کمبود سالمونهای بزرگ در نروژ و انتقال فرآیندهای فرآوری به ویتنام نسبت داد. علاوه بر این، کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان در چین باعث تغییر ترجیح آنها به گزینههای ارزانتر مانند تیلاپیا و پانگاسیوس شده است.
اسکاتلند
صادرات ماهی سالمون تازه و کامل بریتانیا در نیمه نخست سال ۲۰۲۴ به ۴۷,۲۰۰ تن به ارزش ۴۳۱.۱ میلیون پوند (۵۶۵ میلیون دلار آمریکا) رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۸ درصد افزایش در حجم و ۴۲.۶ درصد افزایش در ارزش را نشان میدهد. این دسته ۹۴ درصد از کل صادرات ماهی سالمون بریتانیا را از نظر ارزش تشکیل داده است.
با توجه به رونق تجارت سالمون اسکاتلندی، تولیدکنندگان پیشبینی کردهاند که رکورد صادرات فعلی کشور تا پایان سال ۲۰۲۴ شکسته شود. تقریباً دو سوم از ارزش صادرات مربوط به اتحادیه اروپا بود (معادل ۳۵۱ میلیون دلار، افزایش ۵۷ درصدی)، جایی که فرانسه همچنان مقصد اصلی سالمون اسکاتلند محسوب میشود. از سوی دیگر، تقاضای قوی در سایر بازارها نیز مشاهده شده است، به طوری که ایالات متحده ۱۱۷ میلیون دلار (+۱۸ درصد) و چین ۵۴ میلیون دلار (+۲۶ درصد) واردات داشتهاند.
شیلی
صادرات ماهیهای سالمونیده در ژانویه-ژوئن ۲۰۲۴ کاهش یافت، که عمدتاً به دلیل کاهش حجم صادرات گونه اصلی، یعنی سالمون آتلانتیک و افت کلی قیمتها بود. طبق گزارش معاونت شیلات و آبزیپروری شیلی (Subpesca)، در این دوره ۲۲۱,۱۲۲ تن سالمون آتلانتیک به ارزش ۲.۲۸۳ میلیارد دلار آمریکا صادر شد که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، ۹.۶ درصد کاهش در حجم و ۸.۶ درصد کاهش در ارزش داشت.
در مقابل، صادرات سالمون کوهو به ۱۰۸,۷۰۶ تن به ارزش ۷۱۴ میلیون دلار آمریکا رسید که ۲۷.۶ درصد در حجم و ۹.۵ درصد در ارزش رشد داشت. از سوی دیگر، صادرات قزلآلای رنگینکمان ۱۶,۹۰۸ تن به ارزش ۱۵۱ میلیون دلار آمریکا بود که نشاندهنده افزایش ۳.۱ درصدی در حجم، اما کاهش قابلتوجه ۱۹ درصدی در ارزش است.
در این شرایط، شورای سالمون شیلی که نماینده تولیدکنندگان اصلی سالمون است، تعهد قوی خود را برای احیای این صنعت اعلام کرد. این شورا بر مدرنسازی فرآیندها و همچنین کاهش برخی از مقررات سختگیرانه تأکید کرده است.
جنوب شرق آسیا و خاور دور
بهجز ژاپن، استرالیا و نیوزیلند که تولید سالانه ماهی سالمون در آنها حدود ۸,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ تن است، تقاضای مصرفکنندگان در بازارهای آسیایی این منطقه عمدتاً از طریق واردات از نروژ، شیلی، فدراسیون روسیه و سایر منابع تأمین میشود.
تولید محلی سالمون در ژاپن عمدتاً وارد بازار داخلی میشود، جایی که این ماهی با قیمتهای بالا به فروش میرسد و میزان صادرات آن ناچیز است. در سال ۲۰۲۳، تولید سالمون و قزلآلا در آبهای داخلی ژاپن تقریباً ۸,۰۰۰ تن بوده است.
استرالیا (تاسمانی) و نیوزیلند عمدتاً سالمون تازه و سرد شده را از طریق حمل هوایی به بازارهای آسیایی صادر میکنند. دسترسی این منابع به بازار خاور دور آسیا از زمان شیوع کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ افزایش یافت.
در نیمه نخست سال ۲۰۲۴، قیمت وارداتی سالمون تازه افزایش یافت که ناشی از کاهش عرضه از نروژ، بهعنوان تأمینکننده اصلی سالمون هوایی تازه به این منطقه، بود. این محصول عموماً در صنعت ساشیمی و سوشی در ژاپن، چین، تایلند و هنگکنگ استفاده میشود، جایی که تمرکز بالایی از رستورانهای ژاپنی وجود دارد.
در ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۴ ، صادرات سالمون تازه نروژ به بازارهای جنوب شرق آسیا و خاور دور ۱۰.۷ درصد کاهش یافت و به ۵۲,۵۰۰ تن در مقایسه با مدت مشابه در سال گذشته رسید. با وجود کاهش واردات سالمون نروژی، چین همچنان بزرگترین بازار این محصول باقی ماند و ۳۲.۷ درصد از سهم بازار را با ۱۷,۵۴۰ تن واردات به خود اختصاص داد. کمبود عرضه در چین با افزایش واردات از شیلی جبران شد، به طوری که میزان واردات از شیلی از ۷,۷۶۰ تن در سال ۲۰۲۳ به ۱۰,۷۲۰ تن در سال ۲۰۲۴ افزایش یافت. در همین دوره، واردات سالمون تازه از منابع تأمین نزدیکتر مانند استرالیا و نیوزیلند نیز افزایش یافت و جزایر فارو و اسکاتلند به این روند پیوستند. در همین حال، کانادا در سال ۲۰۲۴ به عنوان یک تأمینکننده نوظهور و مهم ظاهر شد. تقاضا برای سالمون منجمد در آسیا افزایش یافت، که بر تأمینکنندگان اصلی از جمله شیلی، فدراسیون روسیه، ایالات متحده، نروژ، دانمارک و هلند تأثیر گذاشت.
محبوبیت سر ماهی سالمون (باقیماندههای فرآوریشده ماهی) در میان مصرفکنندگان آسیایی، باعث افزایش تقاضا برای این محصول در بازارهای منطقهای شد. در ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۴، واردات سر ماهی سالمون منجمد که عمدتاً برای پختوپز خانگی استفاده میشود، به ۲۵,۰۰۰ تن در چین، ۹,۰۰۰ تن در فیلیپین، ۶,۵۰۰ تن در ویتنام و ۳,۳۰۰ تن در تایلند رسید.
ایالات متحده آمریکا
دادههای تجاری اداره ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده (NOAA) نشان میدهد که واردات ماهی سالمون ایالات متحده در سه ماهه نخست سال ۲۰۲۴ به ۱۲۵,۳۲۸ تن به ارزش ۱.۵۳۲ میلیارد دلار آمریکا رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۳.۸ درصد از نظر حجم و ۱۰.۴ درصد از نظر ارزش کاهش یافته است.
شیلی با ۵۹,۷۲۸ تن سالمون به ارزش ۷۴۶ میلیون دلار آمریکا همچنان تأمینکننده اصلی بود که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸.۶ درصد کاهش در حجم و ۱۱.۶ درصد کاهش در ارزش را نشان میدهد.
نکته قابلتوجه این است که کانادا از نظر حجم عرضه، در جایگاه دوم قرار گرفت و با ۲۳,۱۹۲ تن (+۷۵ درصد) به ارزش ۲۱۶ میلیون دلار (+۵۳ درصد)، از نروژ پیشی گرفت که در مدت مشابه سال قبل، این جایگاه را داشت. از نظر ارزش صادراتی، نروژ همچنان در جایگاه دوم باقی ماند و ۱۴,۳۳۸ تن سالمون را به ارزش ۲۲۹ میلیون دلار به بازار ایالات متحده صادر کرد، اما با کاهش چشمگیر ۳۰ درصدی در حجم و ارزش مواجه شد.
فیلههای تازه ماهی سالمون آتلانتیک پرورشی ۴۰.۷ درصد از کل واردات از نظر حجم و ۴۵ درصد از نظر ارزش را تشکیل دادند، درحالیکه ماهی سالمون آتلانتیک کامل تازه در جایگاه دوم قرار داشت، با ۲۵ درصد از نظر حجم و ۲۰ درصد از نظر ارزش.
قیمتها
در ماه مه ۲۰۲۴، قیمت صادراتی سالمون تازه ۱۱۶.۶۶ کرون نروژ در هر کیلوگرم (۱۰.۷۹ دلار آمریکا) بود که در ژوئن به ۸۵.۸۵ کرون نروژ در هر کیلوگرم (۷.۹۴ دلار آمریکا) کاهش یافت و رکورد کاهش ۳۰.۸۱ کرون نروژ در هر کیلوگرم (۲.۸۵ دلار آمریکا) را ثبت کرد. این افت قیمت دومین کاهش بزرگ ثبتشده در تاریخ بود و تنها کاهش بزرگتر از آن در ماه مارس همان سال اتفاق افتاد.
فیلههای سالمون آتلانتیک شیلیایی تازه که به بازار ایالات متحده صادر میشوند، در هفته ۳۹ به ۵.۵۶ دلار آمریکا در هر کیلوگرم رسیدند، که از هفته ۳۶ (۵.۳۶ دلار در هر کیلوگرم) روندی صعودی داشتند. هنوز زود است که مشخص شود آیا این مقدار به اوج خود رسیده است یا نه، زیرا از هفته ۵ (۶.۷۵ دلار در هر کیلوگرم) تاکنون روندی نزولی مشاهده شده، البته با برخی افزایشهای جزئی. در همین حال، قیمت سالمون آتلانتیک تازه اسکاتلندی (۱-۳ کیلوگرم، شکم خالی و بدون سر) که به کارخانههای بریتانیا ارسال میشود، در هفته ۳۸، ۵.۷۵ پوند استرلینگ (۷.۶۷ دلار آمریکا) در هر کیلوگرم بوده است. دادهای از هفته ۲۱ به بعد در دسترس نیست، اما در آن زمان، قیمت ۸.۵۵ پوند استرلینگ (۱۰.۸۲ دلار آمریکا) در هر کیلوگرم بوده است.
در خردهفروشیهای جنوب شرق آسیا، قیمت سر ماهی سالمون بین ۳.۰۰ تا ۴.۰۰ دلار آمریکا برای هر قطعه ۴۰۰ گرمی متغیر بود. سایر بخشهای ماهی سالمون، از جمله پوست، استخوان، برشهای جانبی و گوشت شکم نیز به عنوان “ماهی خوراکی” در بازار خردهفروشی فروخته میشوند.
چشمانداز
شرکت Kontali پیشبینی میکند که تولید سالمون در سال ۲۰۲۴ اندکی بالاتر از سال گذشته خواهد بود، با افزایشی حدود ۱.۲ درصد. انتظار میرود که در سال ۲۰۲۵ عرضه سالمون بین ۳.۵ تا ۴.۰ درصد رشد کند، که عمدتاً ناشی از بهبود تولید در نروژ و سایر نقاط اروپا خواهد بود و احتمالاً باعث کاهش قیمتها خواهد شد. در این سناریو، انتظار میرود که بازار جهانی رقابتیتر و احتمالاً بیثباتتر شود. بااینحال، سطح نهایی تولید به عوامل کلیدی مانند مقررات فعلی و آتی و دمای دریاها بستگی خواهد داشت.
برای تولیدکنندگان، انتظار میرود رشد ارزش بازار در سال ۲۰۲۵ بیشتر به افزایش حجم تولید بستگی داشته باشد، بهویژه از طریق تبلیغات و کمپینهای فروش در خردهفروشیها ، و نه از طریق افزایش قیمتهای لحظهای (Spot Prices).
برخی بازارهای بزرگ مانند ایالات متحده و ژاپن، روند بهبودی کندی در تقاضا دارند، که عدم اطمینان در چشمانداز بازار را افزایش میدهد. بااینحال، تحلیلگران معتقدند که بهبود شرایط کلان اقتصادی، همراه با کاهش تورم و افزایش قدرت خرید مصرفکنندگان، میتواند فشار نزولی بر قیمتها را متعادل کند و با افزایش تقاضا در بازارهای کلیدی، تأثیر مثبتی داشته باشد.
